Ακριβώς απέναντι από τον Άγιο Δημήτριο, στο παρκάκι, ο περαστικός συναντάει ένα αναπάντεχο «άγαλμα». Είναι μια σύνθεση που δημιουργήθηκε με παραγγελία του Εργατικού Κέντρου Θεσσαλονίκης (λίγα μέτρα πιο κει είναι τα γραφεία του) και τοποθετήθηκε στη θέση του στα 1997. Δυστυχώς, δε μπόρεσα να εντοπίσω το όνομα του καλλιτέχνη.

Όσοι έχουν δει την πασίγνωστη φωτογραφία της μάνας που μοιρολογάει το σκοτωμένο παιδί της, ξαπλωμένο πάνω σε μια ξηλωμένη ξύλινη πόρτα, διαπιστώνουν αμέσως ότι πρόκειται για μια τρισδιάστατη αναπαράσταση αυτής της φωτογραφίας, που πάρθηκε στη διασταύρωση των οδών Εγνατία και Βενιζέλου, στις 9 Μαΐου 1936.

Ο δολοφονημένος νεαρός απεργός λεγόταν Τάσος Τούσης και ήταν αυτοκινητιστής. Σκοτώθηκε στη γωνία Συγγρού και Εγνατία. Στο σημείο εκείνο χτιζόταν τότε ένα ξενοδοχείο. Οι σύντροφοί του ξήλωσαν μια πόρτα, τον έβαλαν επάνω και τον κουβάλησαν ως τη Βενιζέλου. Εκεί έπεφταν πυκνά πυρά, τον άφησαν κάτω, ανάμεσα στις γραμμές του τραμ. Σε λίγο ήρθε η μάνα του και τον βρήκε.

Η φωτογραφία δημοσιεύτηκε την επομένη στον τύπο της εποχής (Ριζοσπάστης και Πρωΐα) και συγκλόνισε το Γιάννη Ρίτσο, ο οποίος σε ελάχιστες μέρες έγραψε τον Επιτάφιο. Στις 12 Μαΐου 1936, 3 από τα ποιήματα του Επιταφίου δημοσιεύτηκαν στο Ριζοσπάστη, ενώ ακολούθησε η πρώτη έκδοση του έργου, σε 10.000 αντίτυπα. Λίγους μήνες αργότερα, το καθεστώς της 4^ης Αυγούστου κατάσχεσε τα τελευταία 250 που είχαν απομείνει αδιάθετα και τα έκαψε, στους Στύλους του Ολυμπίου Διός.

Είκοσι δύο χρόνια αργότερα (1958), η ποιητική συλλογή έφτασε στα χέρια του Μίκη Θεοδωράκη, στο Παρίσι, ο οποίος σπούδαζε εκεί μουσική, προσπαθώντας εναγωνίως να απαλλαγεί από τους εφιάλτες της Μακρονήσου. Ο Μίκης μελοποίησε κάποια από τα 8 ποιήματα …ακαριαία, μέσα στο αυτοκίνητο, περιμένοντας να τελειώσει η γυναίκα του τα ψώνια. Η πρώτη παρουσίαση των τραγουδιών στην Ελλάδα έγινε στις 5 Οκτωβρίου 1960, στην Ελευσίνα, με ερμηνευτή τον Γρηγόρη Μπιθικώτση.

Ο Τάσος Τούσης και η μάνα του είναι εύκολα αναγνωρίσιμοι, ανάμεσα στις σκιές που κυκλοφορούν στους δρόμους και τις πλατείες της Θεσσαλονίκης. Και είναι από τους ελάχιστους «τυχερούς» που έχουν το δικό τους φανοστάτη της μνήμης, δυστυχώς χαμηλής αισθητικής. Ωστόσο, δε μπορεί κανείς να μη σκεφτεί ότι η σύνθεση αυτή υπάρχει στο πάρκο, απέναντι από τον Άγιο Δημήτριο, μονάχα επειδή είδε ο Ρίτσος μια φωτογραφία και (κυρίως) επειδή ο Μίκης μελοποίησε αριστουργηματικά οχτώ από τα ποιήματα της συλλογής του 1936. Αλλιώς, θα βάδιζαν κι αυτοί πιασμένοι σφιχτά χέρι χέρι ανάμεσα στις μυριάδες των ανωνύμων φαντασμάτων της παράξενης πόλης που μας φιλοξενεί, χωρίς να τους αναγνωρίζει κανένας.

*

Έτυχε τώρα, το πρώτο πρώτο ποστ που ανέβασα σαν μπλόγκερ, στις 6 Σεπτεμβρίου 2005, να έχει ως θέμα του τον Επιτάφιο - ειδικότερα την αριστουργηματική εκδοχή του Σταύρου Ξαρχάκου:

http://tamystikatoukolpou.blogspot.com/2005/09/blog-post_112602817089506916.html

*

Repost, επ΄ ευκαιρία της Πρωτομαγιάς. Πρώτη ανάρτηση 30 Νοεμβρίου 2007