Αμέσως μετά την υπογραφή της συμφωνίας της Βάρκιζας, στο υπουργείο Εξωτερικών: Διακρίνονται στην πρώτη σειρά, από αριστερά προς τα δεξιά, ο Στ. Σαράφης, ο Γ. Σιάντος, ο Ηλ. Τσιριμώκος, ο Ι. Σοφιανόπουλος, ο Ν. Ασκούτης και ο Μ. Παρτσαλίδης

1.

Τα Δεκεμβριανά (οι ένοπλες συγκρούσεις) έληξαν τυπικά το πρώτο λεπτό της 14ης Ιανουαρίου 1945. Στις 15 Ιανουαρίου η Αθήνα (δηλαδή, οι νικητές) γιόρτασαν την απελευθέρωση της πόλης. Γράφει ο Φοίβος Οικονομίδης (Η Επανάσταση στην Ελλάδα. Το ΚΚΕ και οι ξένοι φίλοι. Εμφύλιος 1945-1949, Εκδόσεις Λιβάνη, Αθήνα, 2011, σελ. 28-9):

Ο Γάλλος πρεσβευτής Ζαν Μπελέν παρατήρησε ότι, «αντί να υιοθετηθεί ένας αληθινά εθνικός χαρακτήρας» της εκδήλωσης, «σχεδόν όλη η πομπή παρατάχτηκε κάτω από τα εμβλήματα της αντιστασιακής οργάνωσης ΕΔΕΣ του στρατηγού Ναπολέοντα Ζέρβα». «Οι ελληνικές σημαίες περιστοιχίζονταν από αγγλικές και αμερικανικές και οι νέες επιγραφές ήταν: «Ζήτω ο Τσώρτσιλ», «Ζήτω ο Σκόμπι», που αντικαθιστούσαν με τη σειρά τους την παλαιότερη επιγραφή: «Ζήτω ο Στάλιν».

«Το αστικό πλήθος» παρατήρησε ο Μπελέν, «που ξεπέρασε τον τρόμο του, αλλά και πολύ λεπτεπίλεπτο για να ενσωματωθεί στην παρέλαση, αρκείτο να χειροκροτεί από τα πεζοδρόμια και τα μπαλκόνια κραυγάζοντας: «Όχι αμνηστία. Θάνατος στους Κουκουέδες». Την ίδια μέρα μια αντιπροσωπεία Ελλήνων επισήμων απένειμε στο στρατηγό Σκόμπι τον τίτλο του επίτιμου δημότη της πόλης των Αθηνών.

2.

Ένα μήνα αργότερα, ο Τσώρτσιλ επισκέπτεται ξανά την Αθήνα. Γράφει ο Φοίβος Οικονομίδης (ο.π., σελ. 39-40):

Η νέα επίσκεψη, στις 14 Φεβρουαρίου, του Βρετανού πρωθυπουργού στην Ελλάδα χαιρετίσθηκε από ολόκληρο τον αθηναϊκό τύπο. «Η είδηση της άφιξης του κ. Τσόρτσιλ μεταδόθηκε αστραπιαία στο κοινό. Από νωρίς πλήθος κόσμου άρχισε να συγκεντρώνεται γύρω από το χώρο του Άγνωστου Στρατιώτη για να χαιρετίσει στο πρόσωπο του κ. Τσόρτσιλ έναν από τους τρεις μεγάλους» (Σε υποσημείωση) Ριζοσπάστης, Πέμπτη 15 Φεβρουαρίου 1945. Ρεπορτάζ της Ελεύθερης Ελλάδας ανέφερε ότι «ο κόσμος ειδοποιήθηκε με τις  καμπάνες της εκκλησίας και με έκτακτες εκδόσεις των εφημερίδων. Από τις 4 το απόγευμα άρχισε να συγκεντρώνεται στο χώρο μπρος απ’ το μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη μεγάλο πλήθος που διαρκώς αύξανε».

3.

Η τρίτη λαϊκή εκδήλωση έγινε τα Χριστούγεννα του 1945 και ήταν εντελώς διαφορετική. Γράφει ο Οικονομίδης (ό.π., σελ. 38):

Στα τέλη Δεκεμβρίου 1945, μερικούς μήνες μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας, που υπογράφηκε στις 12 Φεβρουαρίου, πραγματοποιήθηκε στο γήπεδο του Παναθηναϊκού μια μεγάλη εκδήλωση συμπαράστασης προς τους φυλακισμένους φίλους του ΕΑΜ που με βάση διάφορες κατηγορίες είχαν συλληφθεί. Ένας από τους ομιλητές της συγκέντρωσης ήταν και ο γενικός γραμματέας της ΕΛΔ/ΣΚΕ Ηλίας Τσιριμώκος. «Συναγωνιστές και συναγωνίστριες», είπε ο Τσιριμώκος, «βρισκόμαστε εδώ συγκεντρωμένοι, ενωμένοι και αλληλέγγυοι για ένα μεγάλο σκοπό… για την απελευθέρωση των φυλακισμένων αγωνιστών» (Σε υποσημείωση) Μάχη, Τρίτη 25 Δεκεμβρίου 1945. Η Μάχη τόνιζε ότι σ’ αυτή τη συγκέντρωση συμμετείχαν 200.000 άτομα. Εκτός του Τσιριμώκου, μίλησαν και οι Σιάντος, Μ. Κύρκος και Χατζήμπεης.

*

Σύντομα σχόλια:

1.

Η αντιεαμική παράταξη στην Αθήνα, η οποία υποστήριζε αναφανδόν τη βρετανική επέμβαση, είχε μεγάλο λαϊκό έρεισμα, αντίστοιχο με του ΕΑΜ.

2.

Ο Τσώρτσιλ «έδωσε τα ρέστα του» στο «ελληνικό ζήτημα». Η πολιτική του στο οποίο ήταν εξαιρετικά αντιδημοφιλής στην ίδια τη Βρετανία: Τα Δεκεμβριανά ήταν ένας από τους βασικότερους λόγους που ο Τσώρτσιλ έχασε τις εκλογές, τον Ιούνιο του 1945.

3.

Βασικό (ίσως το βασικότερο) αίτιο του Εμφυλίου 1946-1949 ήταν το γεγονός ότι η Συμφωνία της Βάρκιζας δεν προέβλεπε γενική αμνηστία, αλλά περιείχε μια (εσκεμμένα;) ασαφή διατύπωση, η οποία οδήγησε τους επόμενους μήνες στις φυλακές δεκάδες χιλιάδες εαμίτες και ελασίτες (και χιλιάδες άλλους στα βουνά, φυγόδικους). Κύρια αιτία για να μην υπάρξει γενική αμνηστία ήταν το βέτο των Άγγλων, οι οποίοι ήθελαν να συντρίψουν οριστικά και τελειωτικά τον ΕΛΑΣ. Οι Άγγλοι είχαν την αφανή υποστήριξη του Ηλία Τσιριμώκου, ο οποίος αν και μέλος της Εαμικής αντιπροσωπείας στη Βάρκιζα, βρισκόταν σε μυστικές συνεννοήσεις μαζί τους και με τον κορυφαίο Έλληνα πολιτικό  παράγοντα της στιγμής, τον αρχιεπίσκοπο Δαμασκηνό.

Στο τέλος, βέβαια, τη λύση έδωσε ο …Δημητρόφ, ο οποίος τηλεγράφησε στον επικεφαλής του ΚΚΕ Σιάντο τη γραμμή για «τη διατήρηση των δυνάμεων», την οποία ο Σιάντος δεν είχε τον παραμικρό δισταγμό να εκτελέσει.

4.

Υποθέτω ότι το λαϊκό τραγούδι που λέει

…η  ιστορία μας αρχίζει απ’ τα βουνά (δις)
και μετά πάει στο Κέντρο
και μετά στη δεξιά
Τσιριμώκο Τσιριμώκο κερατά
Τσιριμώκο Τσιριμώκο πουσταρά…

http://panosz.wordpress.com/2009/11/27/civil_war-32/#comment-108329

δεν αναφέρεται στην άθλια, επαμφοτερίζουσα στάση του Τσιριμώκου στα 1945 (το Φλεβάρη που «πρόδινε» αλλά και το Δεκέμβρη, που «πολιτευόταν αριστερά»)  αλλά στη μετέπειτα συμπεριφορά του, στα Ιουλιανά του 1965, όπου δέχτηκε την εντολή από τον Βασιλέα Κοκό, να σχηματίσει κυβέρνηση, προδίνοντας και τον Γεώργιο Παπανδρέου. Άμα το έχεις πάρει το κολάι…