H τιμή του νερού αυξάνεται  – μερικές φορές δραματικά- σε ολόκληρο τον κόσμο. Τα  5 τελευταία έτη  η τιμή του νερού των Δημοτικών επιχειρήσεων έχει αυξηθεί κατά μέσο όρο 27% στις ΗΠΑ, 32% στη Μεγάλη Βρετανία, 45% στην Αυστραλία, 50% στη Σαουδική Αραβία και 58% στον Καναδά. Στην Τυνησία, η τιμή του νερού άρδευσης τετραπλασιάστηκε μέσα σε μια 10ετία.

Μια πρόσφατη έρευνα σε 14 χώρες κατέδειξε  ότι η μέση τιμή του νερού (των Δημοτικών επιχειρήσεων)   κυμάνθηκε από 66¢/m3 στις ΗΠΑ,  μέχρι τα $2,25 στη Δανία και στη Γερμανία. Εν τούτοις οι καταναλωτές σπάνια πληρώνουν το πραγματικό κόστος του νερού. Πράγματι , πολλές δημοτικές αρχές  στην πράξη  παραχωρούν  το νερό  σχεδόν δωρεάν.

Plan B Updates
Edwin H. Clark
March 7, 2007

Η μέση Αμερικανική οικογένεια καταναλώνει περίπου 480 /m3 ετησίως. Οι ιδιοκτήτες σπιτιών της περιοχής της Ουάσιγκτον πληρώνουν περίπου $350 (72¢ /m3 ) για αυτή την ποσότητα νερού.  Εάν αγοράσει στις συνοικίες με τις παράγκες την ίδια ποσότητα νερού ένας κάτοικος στην Πόλη της Γουατεμάλας από έναν ιδιώτη βυτιοφόρου, θα πληρώσει πάνω από $1.700.

Η τιμή που οι καταναλωτές πληρώνουν το νερό ως επί το πλείστον καθορίζεται από 3 παράγοντες: 1ον) Το κόστος της μεταφοράς από την πηγή  μέχρι τον καταναλωτή,  2ον) Τη συνολική ζήτηση για νερό και  3ον) Από τις διάφορες επιδοτήσεις  (η τέλη)  που επιβάλλονται επί του νερού -και που οδηγούν την τιμή του είτε προς τα πάνω είτε προς τα κάτω. Η επεξεργασία επίσης, που αποβλέπει στην απομάκρυνση των μολυσματικών παραγόντων μπορεί να επιβαρύνει το κόστος.

Το κόστος της μεταφοράς του νερού έχει να κάνει κυρίως  με το μέγεθος της απόστασης και με το πόσο ψηλά πρόκειται να μεταφερθεί  (όταν υπάρχει υψομετρική διαφορά ανάμεσα στην πηγή και στον τόπο κατανάλωσης). Οι αναπτυσσόμενες μεγαλουπόλεις και πόλεις μπορεί να πρέπει να πάνε χιλιόμετρα μακριά για να βρουν το νερό που απαιτείται για να ικανοποιήσει τη δίψα τους. Οι πόλεις της Καλιφόρνιας εδώ και καιρό εισάγουν το νερό από εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά. Και η Κίνα επίσης κατασκευάζει 3 κανάλια  στον ποταμό Yangtze, που βρίσκονται 1.156 χιλμ, 1.267χιλμ και 260χιλμ μακριά από το Πεκίνο και από κάποιες γοργά αναπτυσσόμενες βόρειες επαρχίες.

Η άντληση ύδατος από το υπέδαφος ή  η μεταφορά του σε υψηλότερα μέρη είναι μια ενεργειοβόρος διαδικασία. Αν αντλήσουμε 480 m3 νερού από μια γεώτρηση βάθους 100 m, απαιτούνται περίπου 200 κιλοβατώρες ηλεκτρικού ρεύματος. Με την τιμή των 10¢ / 1 κιλοβατώρα, το κόστος φτάνει τα  $20, χωρίς να συνυπολογίσουμε το κόστος της αντλίας, της γεώτρησης και των σωληνώσεων.  Και βέβαια, το βάθος των 100m δεν είναι κάτι το ασυνήθιστο, όταν γίνεται άντληση υπογείων υδάτων.  Στο Πεκίνο και σε   άλλες περιοχές της Β. Κίνας,  για παράδειγμα, επιβάλλεται  η ανέλκυση ύδατος ακόμα και  από τα  1000m, λόγω της μεγάλης του έλλειψης.

Η Πόλη του Μεξικού που βρίσκεται  σε ένα υψόμετρο 2.239 m,  πρέπει να αντλήσει και να μεταφέρει ένα μέρος από τις ποσότητες των υδάτων που χρειάζεται σε ένα ύψος πάνω από 1.000 m.  Αυτή η διαδικασία κοστίζει μόνη της το ποσό των $128,5 εκατομμυρίων  ετησίως. Η διαδικασία άντλησης αυτού του νερού απαιτεί περισσότερη ενέργεια απ΄ ό,τι καταναλώνεται συνολικά (για τις υδατικές της ανάγκες) στη γειτονική πόλη Πουέμπλα, κατοικία 8,3 εκατομμυρίων  ανθρώπων.  Το Αμμάν στην Ιορδανία, αντιμετωπίζει ένα παρόμοιο πρόβλημα που σχετίζεται  με τη μεταφορά ύδατος σε υψηλότερες περιοχές.

Στις περισσότερες περιοχές το νερό δεν αγοράζεται  ούτε γίνεται προϊόν ανταλλαγής στο εμπόριο. Αλλού όμως, αναπτύσσονται  επίσημες αγορές νερού, όπως   πχ  στις δυτικές ΗΠΑ, στην Αυστραλία και στη Χιλή. Όπου υπάρχουν  αυτές οι αγορές νερού,  μας παρέχουν παραδείγματα για το πόσο ψηλά θα μπορούσε να φτάσει η αξία του νερού. Οι τιμές του νερού στην  αγορά  της Αυστραλίας  έφτασαν στο επίπεδο των 75¢ /m3, το Δεκέμβρη του 2006, σκαρφαλώνοντας στο 20πλάσιο ποσό μέσα σε ένα χρόνο, κάτι  που εν μέρει οφείλεται στην παρατεταμένη ξηρασία. Στα Δυτικά των ΗΠΑ, οι τιμές του ύδατος κυμαίνονται χαρακτηριστικά ανάμεσα στα 3¢ και στα  10¢ /m3. Αυτό ακριβώς είναι το κόστος του νερού καθεαυτού, μέσα στο οποίο δεν συμπεριλαμβάνονται οι  δαπάνες για τη μεταφορά και την επεξεργασία του. Σε μερικές Δ. Πολιτείες των ΗΠΑ, το νερό είναι τόσο σπάνιο,  ώστε οι πόλεις να πωλούν τα υγρά απόβλητα της αποχέτευσης (κατόπιν της σχετικής επεξεργασίας του από το βιολογικό καθαρισμό )  για τουλάχιστον 1 $ /m3 για την ύδρευση των κήπων τους.

Στην Ινδία,  η σπάνις του ύδατος,  έχει αναγκάσει μερικούς αγρότες να επωφεληθούν από αυτή την κατάσταση πουλώντας το νερό της περιοχής τους  αντί να το χρησιμοποιούν στη γεωργία.  Το νερό που πιο πριν χρησιμοποιούσαν για να αρδεύουν  τις καλλιέργειές τους, το αντλούν από τις γεωτρήσεις και το μεταφέρουν με φορτηγά στις γειτονικές πόλεις. Οι αγρότες αυτοί  ‘εσοδεύουν’ από το νερό μάλλον παρά  από τα τρόφιμα, την ίδια στιγμή, φευ,  που  προωθούν την ταχεία  πτώση της στάθμης των υπογείων υδάτων τους.
Ο τελικός παράγων, ωστόσο, που επηρεάζει το τελικό κόστος του νερού,  είναι το ποσό με το οποίο ένας δήμος θα επιδοτήσει το νερό των δημοτών του.  Οι επιδοτήσεις  του νερού μπορεί να είναι πολύ μεγάλες. Για παράδειγμα, το έσοδα  από την κατανάλωση νερού, που έχει  ο δήμος της πόλης του Ν. Δελχί είναι λιγότερα από το 20%  του ποσού που ξοδεύει κάθε χρόνο, για να εξασφαλίσει το νερό της πόλης αυτής.  Κατά μέσο όρο παγκοσμίως σχεδόν το 40%  των δημοτικών επιχειρήσεων ύδρευσης δεν χρεώνουν αρκετά τους πολίτες τους για να καλύψουν τα βασικά έξοδα λειτουργίας και συντήρησής τους.

Η επιδότηση του νερού ωφελεί συχνά μόνο τις οικογένειες με το υψηλότερο εισόδημα. Συχνά οι κάτοικοι που ζουν στις παραγκουπόλεις, στις αναπτυσσόμενες χώρες δεν έχουν πρόσβαση στα σημεία  της δημοτικής ύδρευσης και αντ` αυτού αγοραζουν το νερό από ιδιώτες προμηθευτές, οι οποίοι το μεταφέρουν με φορτηγά –υδροφόρες. Εν μέρει, επειδή αδίστακτοι προμηθευτές συχνά ελέγχουν αυτή τη διανομή, οι τιμές είναι πολύ υψηλές, και χαρακτηριστικά υπερβαίνουν το 1$/m3. Σε διάφορες Ασιατικές πόλεις για παράδειγμα, ορισμένα νοικοκυριά αναγκάζονται να αγοράζουν το νερό από ιδιώτες προμηθευτές σε τιμή 10 πλάσια απ` όσο την αγοράζουν τα νοικοκυριά της μεσαίας τάξης που είναι συνδεδεμένα με το δημοτικό σύστημα ύδρευσης. Τα φτωχότερα νοικοκυριά στην Ουγκάντα ξόδεψαν 22% του εισοδήματός τους για νερό, ενώ εκείνα του Ελ Σαλβαντόρ και της Τζαμάικα χρησιμοποιούν περισσότερο από το 10% του εισοδήματός τους, για να ικανοποιήσουν τις ανάγκες τους για νερό.

Οι επιδοτήσεις επί του ύδατος δεν αφορούν μόνο στον αναπτυσσόμενο κόσμο. Οι γεωργοί της Κεντρικής Κοιλάδας της  Καλιφόρνιας, για παράδειγμα, χρησιμοποιούν  σχεδόν το 1\5  του νερού της πολιτείας και πληρώνουν κατά μέσο όρο λίγο πάνω από 1¢ /m3, δηλαδή  μόλις  το 2%  της αξίας του πόσιμου  νερού στο Λος  Άντζελες και μόνο το 10% της αξίας αντικατάστασής του. Μια ανάλυση ενός νέου προγράμματος ύδρευσης στην Κεντρική Γιούτα αποκάλυψε ότι το νερό που η Πολιτεία αυτή θα παρέχει  στους κατοίκους της, θα κοστίσει περίπου 40 φορές περισσότερο απ` ότι θα το πληρώσουν οι αγρότες που αρδεύουν τις καλλιέργειές τους.

Το νερό στα χρόνια που ζούμε οι πολιτικοί το διαχειρίζονται σαν να μην  είχε καμία αξία, αντί να το διαχειριστούν σαν το πιο ζωτικό στοιχείο της ζωής, σαν το πιο πολύτιμο αγαθό και σαν ένα αγαθό την σπανιότητα του οποίου όλο και πιο πολύ μέλλει να αντιμετωπίζουμε στα χρόνια που έρχονται. Ένα σημαντικό βήμα προς μια πιο  εξορθολογισμένη  διαχείριση του νερού  είναι να τεθεί μια τιμή που να αντικατοπτρίζει την αξία  και την σπανιότητά  του. Αυτό μπορεί βέβαια να έχει σαν αποτέλεσμα  την πραγματική αύξηση της τιμής του νερού, πράγμα το οποίο  θα προσβάλει ιδιαίτερα τις οικογένειες που έχουν χαμηλά εισοδήματα. Ο καλύτερος τρόπος για να αποφύγουμε αυτό το πρόβλημα είναι να χρησιμοποιήσουμε ένα σύστημα τιμολόγησης που θα καθορίζει την τιμή λαμβάνοντας υπ` όψη του διάφορες  παραμέτρους. Δηλαδή, ο καταναλωτής που καταναλώνει μια  μικρή ποσότητα – όση απαιτείται για να ικανοποιήσει τις βασικές του ανάγκες – θα έχει χαμηλό τιμολόγιο,  ενώ οι τιμές θα αυξάνονται για τις μεγαλύτερες καταναλώσεις. Στην Οζάκα της Ιαπωνίας, για παράδειγμα, οι χρήστες πληρώνουν ένα σταθερό μηνιαίο ποσό για 10m3  νερού και πέραν από αυτή την ποσότητα οι τιμές αυξάνονται από 82¢ μέχρι 3$ /m3 ή  και περισσότερο για τους μεγαλύτερους καταναλωτές. Επί πλέον, κάτι τέτοιο εξασφαλίζει τα φτωχότερα νοικοκυριά, καθώς θα είναι συνδεδεμένα με ένα ασφαλές σύστημα προμήθειας ύδατος , ενώ παράλληλα τα προστατεύουν και από τις τιμές που  ‘φουσκώνονται’ από τους ιδιώτες προμηθευτές.

Αν και  μια λογική κοστολόγηση του νερού μπορεί να δημιουργήσει πολιτικά προβλήματα   στα πρώτα στάδια της εφαρμογής της,  σε ένα μεγαλύτερο βάθος χρόνου μπορεί να εξασφαλίσει ουσιαστική εξοικονόμηση ύδατος  και να μειώσει την απομύζηση των κρατικών κονδυλίων. Οι υψηλότερες τιμές θα αναγκάσουν  τους αγρότες και τις βιομηχανίες να χρησιμοποιούν το νερό περισσότερο αποτελεσματικά και τα νοικοκυριά επίσης, να αγοράζουν συσκευές περισσότερο αποτελεσματικές για την εξοικονόμηση του ύδατος μειώνοντας έτσι τη σπατάλη του νερού. Οι περισσότερες βελτιώσεις στην αποδοτικότητα των μεθόδων διαχείρισης του ύδατος είναι σχετικά ανέξοδες και οι περισσότερες θα μπορούν εύκολα να αποσβέσουν τα  έξοδά τους Κάθε τεχνολογικό μέσον που θα μειώνει τη χρήση  πχ ζεστού ύδατος, μπορεί να αποσβέσει πολύ γρήγορα το έξοδά του,  με την πάροδο του χρόνου, επειδή θα πετυχαίνει εξοικονόμηση ενέργειας και ύδατος.

Πράγματι υπάρχουν πολλοί δεσμοί ανάμεσα στην ενέργεια και το νερό. Όχι μόνο, επειδή απαιτούνται σημαντικές ποσότητες ενέργειας για την άντληση του, την μεταφορά και την επεξεργασία του, αλλά όπως μετά  το πετρελαϊκό σοκ του 1970 ξεκίνησε μια ενεργειακή αφύπνιση για την εξοικονόμησή του, με τον ίδιο τρόπο επίσης θα μπορούσε μια κοστολόγηση του νερού -που θα αντικατοπτρίζει  καλύτερα το πραγματικό του κόστος-  να προκαλέσει μια παρόμοια αφύπνιση και μια πιο προσεκτική χρήση του  από τις βιομηχανίες, τους αγρότες και τα νοικοκυριά.

Mετάφραση, Μαστοράκης Γιάννης