Του Μαρκ Μαζάουερ
http://www.tovima.gr/opinions/article/?aid=408843&h1=true
Χθες, όλος ο κόσμος παρακολουθούσε την Ελλάδα καθώς το κοινοβούλιό της ψήφισε ένα διχαστικό πακέτο μέτρων λιτότητας το οποίο θα μπορούσε να έχει κρίσιμες επιπτώσεις στο παγκόσμιο οικονομικό σύστημα. Ισως προκαλεί έκπληξη που αυτή η μικρή άκρη της χερσονήσου των Βαλκανίων συγκεντρώνει τόση προσοχή. Σκεφτόμαστε συνήθως την Ελλάδα ως την πατρίδα του Πλάτωνα και του Περικλή, με την πραγματική της σημασία να βρίσκεται βαθιά στην αρχαιότητα. Αλλά δεν είναι η πρώτη φορά που για να κατανοήσεις το μέλλον της Ευρώπης χρειάζεται να στραφείς μακριά από τις μεγάλες δυνάμεις στο κέντρο της ηπείρου και να κοιτάξεις προσεκτικά όσα συμβαίνουν στην Αθήνα. Τα τελευταία 200 χρόνια η Ελλάδα ήταν στην πρώτη γραμμή της εξέλιξης της Ευρώπης.
Στη δεκαετία του 1820, στη διάρκεια του αγώνα για την ανεξαρτησία από την οθωμανική αυτοκρατορία, η Ελλάδα έγινε ένα πρώιμο σύμβολο δραπέτευσης από τη φυλακή της αυτοκρατορίας. Για τους φιλέλληνες, η παλιγγενεσία της αποτελούσε τον πιο ευγενή αγώνα. “Στο μεγάλο πρωινό του κόσμου”, έγραψε ο Σέλεϊ στο ποιημά του “Ελλάς”, “το μεγαλείο της Ελευθερίας τινάχθηκε και έλαμψε! ” Η νίκη θα σήμαινε τον θρίαμβο της ελευθερίας όχι μόνο επί των Τούρκων αλλά και επί όλων των δυναστών που κρατούσαν υπόδουλους τόσο πολλούς ευρωπαίους. Γερμανοί, Ιταλοί, Πολωνοί και Αμερικανοί έτρεξαν να πολεμήσουν υπό την γαλανόλευκη σημαία της Ελλάδας για χάρη της δημοκρατίας. Και μέσα σε μια δεκαετία, η χώρα κέρδισε την ελευθερία της.
Στη διάρκεια του 20ου αιώνα ο ριζοσπαστικός νέος συνδυασμός της συνταγματικής δημοκρατίας και του εθνικισμού που ενσάρκωσε η Ελλάδα εξαπλώθηκε στην ήπειρο και κορυφώθηκε στην “ειρήνη που τερμάτισε κάθε ειρήνη” στο τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν τρεις αυτοκρατορίες, η οθωμανική , εκείνη των Αψβούργων και η ρωσική, κατέρρευσαν και αντικαταστάθηκαν από έθνη-κράτη.
Μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Ελλάδα άνοιξε και πάλι τον δρόμο για το μέλλον της Ευρώπης. Μόνο που τώρα ήταν η σκοτεινή πλευρά της δημοκρατίας που βγήκε στο προσκήνιο. Σε έναν κόσμο εθνικών κρατών, εθνοτικές μειονότητες όπως ο μουσουλμανικός πληθυσμός της Ελλάδας και οι ορθόδοξοι χριστιανοί της Μικράς Ασίας ήταν μια συνταγή για διεθνή αστάθεια. Στις αρχές της δεκαετίας του 1920, έλληνες και τούρκοι ηγέτες αποφάσισαν να ανταλλάξουν τους μειονοτικούς πληθυσμούς τους, εκτοπίζοντας περί τα δύο εκατομμύρια χριστιανούς και μουσουλμάνους προς χάριν της εθνικής ομοιογένειας.
Η ελληνο – τουρκική ανταλλαγή των πληθυσμών ήταν η μεγαλύτερη οργανωμένη μετακίνηση προσφύγων στην ιστορία μέχρι τότε και μοντέλο που οι ναζιστές και άλλοι θα το επικαλούνταν αργότερα για να εκτοπίσουν ανθρώπους στην ανατολική Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και την Ινδία.
Είναι ειρωνικό, λοιπόν, που η Ελλάδα ήταν επίσης στην πρωτοπορία της αντίστασης στους ναζιστές. Τον χειμώνα του 1940-41, ήταν η πρώτη χώρα που αντεπιτέθηκε αποτελεσματικά κατά των δυνάμεων του Αξονα, ταπεινώνοντας τον Μουσολίνι στον ελληνο – ιταλικό πόλεμο ενώ η υπόλοιπη Ευρώπη επευφημούσε την Ελλάδα. Και πολλοί χειροκρότησαν πάλι λίγους μήνες αργότερα όταν ένας νεαρός αριστερός αντιστασιακός ονόματι Μανώλης Γλέζος σκαρφάλωσε στην Ακρόπολη ένα βράδυ με έναν φίλο και κατέβασαν τη σημαία με την σβάστικα που οι Γερμανοί είχαν πρόσφατα υψώσει. Σχεδόν 70 χρόνια αργότερα, η ελληνική αστυνομία θα έριχνε δακρυγόνα στον κ. Γλέζο ο οποίος διαδήλωνε κατά του προγράμματος λιτότητας.
Αλλά στο τέλος, η Ελλάδα υπέκυψε στη γερμανική κατοχή. Η κυριαρχία των ναζιστών έφερε μαζί της την πολιτική κατάρρευση, την μεγάλη πείνα, και μετά την απελευθέρωση, την βύθιση της χώρας σε έναν εμφύλιο πόλεμο ανάμεσα στις κομμουνιστικές και τις αντικομμουνιστικές δυνάμεις.
Μόλις λίγα χρόνια μετά την ήττα του Χίτλερ, η Ελλάδα βρέθηκε ξανά στο επίκεντρο της ιστορίας, ως μέτωπο του Ψυχρού Πολέμου. Το 1947, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Χάρι Τρούμαν χρησιμοποίησε τον κλιμακούμενο εμφύλιο στην Ελλάδα για να πείσει το Κογκρέσο να στηρίξει το Δόγμα Τρούμαν και την ειρηνική δέσμευση αμερικανικών πόρων για τον αγώνα κατά του Κομμουνισμού και την ανοικοδόμηση της Ευρώπης. Ανυψωμένη ξαφνικά σε έναν διατλαντικό αγώνα, η Ελλάδα συμβόλιζε τώρα μια πολύ διαφορετική Ευρώπη – μία Ευρώπη που είχε αυτοκαταστραφεί, και που ο μόνος δρόμος εξόδου από την ανέχεια των μέσων της δεκαετίας του 1940 ήταν ως μικρότερος εταίρος της Ουάσινγκτον. Καθώς τα δολάρια άρχισαν να ρέουν, αμερικανοί σύμβουλοι έλεγαν στους έλληνες πολιτικούς τι να κάνουν και αμερικανικές βόμβες ναπάλμ έκαιγαν τα ελληνικά βουνά καθώς οι κομμουνιστές αντάρτες τρέπονταν σε φυγή.
Η πολιτική και οικονομική ένωση της Ευρώπης υποτίθεται ότι θα έβαζε τέλος στις αδυναμίες και την εξάρτηση της διχοτομημένης ηπείρου. Και εδώ η Ελλάδα έγινε σύμβολο μιας νέας φάσης στην ευρωπαϊκή ιστορία. Η πτώση της στρατιωτικής δικτατορίας το 1974 δεν έφερε στη χώρα μόνο την πλήρη ένταξη σε αυτό που θα γινόταν η Ευρωπαϊκή Ενωση. Προανήγγηλε επίσης (μαζί με τη μετάβαση της Ισπανίας και της Πορτογαλίας στη δημοκρατία την ίδια εποχή) το παγκόσμιο κύμα εκδημοκρατισμού της δεκαετίας του 1980 και του ’90, πρώτα στη Νότια Αμερική και τη Νοτιοανατολική Ασία και μετά στην Ανατολική Ευρώπη. Και έδωσε στην Ευρωπαϊκή Ενωση την όρεξη για διεύρυνση και τη φιλοδοξία να εξελιχθεί από ένα μικρό κλαμπ πλούσιων δυτικοευρωπαϊκών κρατών σε φωνή για ολόκληρη την προσφάτως εκδημοκρατισμένη ήπειρο, η οποία εξαπλώθηκε κατά πολύ στο νότο και την ανατολή.
Και τώρα, σήμερα, αφότου έσβησε η ευφορία της δεκαετίας του ’90 και μια νέα ταπεινοφροσύνη χαρακτηρίζει τους Ευρωπαίους, ο κλήρος πέφτει και πάλι στην Ελλάδα ως χώρας η οποία θα προκαλέσει τους μανδαρίνους της Ευρωπαϊκής Ενωσης και θα θέσει το ερώτημα: “ποιό θα είναι το μέλλον της ηπείρου;”.
Η Ευρωπαϊκή Ενωση υποτίθεται ότι θα ένωνε μια κατακερματισμένη Ευρώπη, ότι θα ενίσχυε τις δημοκρατικές της δυνατότητες και ότι θα μεταμόρφωνε την ήπειρο σε μια ανταγωνιστική δύναμη στην παγκόσμια σκηνή. Είναι ίσως ταιριαστό που ένα από τα αρχαιότερα και πιο δημοκρατικά έθνη – κράτη της Ευρώπης βρίσκεται στην καινούργια εμπροσθοφυλακή, όσων θέτουν εν αμφιβόλω όλα αυτά τα επιτεύγματα. Γιατί είμαστε όλοι μικρές δυνάμεις τώρα, και για άλλη μια φορά η Ελλάδα πολεμάει στην πρώτη γραμμή του αγώνα για το μέλλον.
……………………………………………………
* Ο κ. Μαρκ Μαζάουερ είναι Βρετανός ιστορικός και συγγραφέας, καθηγητής Ιστορίας στο πανεπιστήμιο Κολούμπια των ΗΠΑ.
11 σχόλια
Ροή σχολίων γι' αυτό το άρθρο
Ιουνίου 30, 2011 στις 8:39 μμ
Πάνος
Αυτό το άρθρο μόνο ο Μαζάουερ μπορούσε να το γράψει!
Ιουνίου 30, 2011 στις 9:10 μμ
Δύστροπη Πραγματικότητα
Κανονικό βαρόμετρο των εξελίξεων η Ελλάδα!
Για να δούμε λοιπόν που θα μας βγάλει το καράβι μας… για να ξέρουν και οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι τι τους περιμένει δηλαδή…
Ιουνίου 30, 2011 στις 9:20 μμ
Πάνος
Το πρόβλημα είναι ότι αντίθετα με το 1821 έχουμε Ιμπραήμ, αλλά ΔΕΝ έχουμε Κολοκοτρώνη… Και το Ναυαρίνο χωρίς τον Κολοκοτρώνη δεν θα υπήρχε…
Ιουλίου 1, 2011 στις 2:17 πμ
ΣΑΘ
“Είναι ίσως ταιριαστό που ένα από τα αρχαιότερα και πιο δημοκρατικά έθνη – κράτη της Ευρώπης βρίσκεται στην καινούργια ε μ π ρ ο σ θ ο φ υ λ α κ ή, όσων θέτουν εν αμφιβόλω όλα αυτά τα επιτεύγματα. Γιατί είμαστε όλοι μικρές δυνάμεις τώρα, και για άλλη μια φορά η Ελλάδα π ο λ ε μ ά ε ι στην π ρ ώ τ η γ ρ α μ μ ή του αγώνα για το μέλλον.” (!!!)
Ώστε έτσι λοιπόν!
Η Ελλάδα, με σημαία και καμάρι της την οικονομικοπολιτική (και όχι μόνον) χρεοκοπία της, συνειδητοποιημένος ‘μπροστάρης’ στην αμφισβήτηση τών (όποιων) επιτευγμάτων τής Ευρωπαϊκής Ένωσης και ‘πρωταγωνιστής’ τού αγώνα για το μέλλον!!!
Εμπρός, λοιπόν, όλοι στο δρόμο που χάραξε η βαθιά δημοκρατική Ελλάδα!…
Δανειστείτε και κατασπαταλήστε αφειδώς και αφρόνως πολύ πιο πάνω από τις δυνάμεις σας, (όπως κάναμε εμείς τα τελευταί 30 χρόνια), και όταν έρθει η ώρα τής “λυπητερής” αγανακτήστε, τσινήστε, ‘επαναστατήστε’.
Δεν θα φταίτε εσείς οι ίδιοι σχεδόν καθόλου για το κατάντημά σας! ‘Υπαίτιοι’ θα είναι -κυριότατα- οι δανειστές σας!…
Μάλλον μας “δουλεύει” χοντρά ο πολύς κ. Μαζάουερ!
@ Πάνος :
Ναι, υπάρχει και σήμερα Ιμπραήμ.
Μόνο που αυτή τη φορά δεν είναι ξένος. Είναι καταδικός μας και εδρεύει στην ψυχή και στο μυαλό μας (ως συνόλου)….
Ιουλίου 1, 2011 στις 7:04 πμ
John
Κι εγω πιστεύω ότι αυτή η χώρα και οι κάτοικοί της την πατάνε συνέχεια, δεν προνοούν για τίποτα, δεν συζητούν για τίποτα και ζουν μέσα σε μια εγωιστική ατομικιστική και χυδαία κουτοπόνηρη συμφεροντολογική κατάστάση.
τι φρίκη να μας κυβερνάνε κόμματα μόνο με το ρουσφέτι
υπέρμαχα κάθε είδους κλεπτοκρατίας και εξάρτησης.
τι διάλυση έφερε ‘η δημοκρατία του πασοκ’ …
και πόσο έχουμε γίνει ο περιγελως των βαλκανίων …
ακόμα και ο εμφύλιος δεν πισεύω να έχει ξαναγίνει σε τόση έκταση , σε άλλο κράτος στα βαλκάνια και στην οικουμένη…
μήπως πρέπει όχι μόνο να κα΄νουμε ιστορία
αλλά να βάλουμε και τίτλο πχ ελάτε να δείτε αυτό τον ηλίθιο λαό του οποίυ είσταστ απο΄γονοι
Ιουλίου 1, 2011 στις 10:55 πμ
ιερεμίας
Και όμως στην Ελλάδα συμβαίνουν και αυτά:http://news.in.gr/culture/article/?aid=1231115846
Ιουλίου 2, 2011 στις 12:12 πμ
John
Η Ελλάδα κατέρρευσε και ίσως δεν έχει καταλάβει γιατί. άρα πώς θα πάει πού θα πάει , γιατι την ώρα βρίσκεται σε κάθετη πτώση, ενώ οι βαλκάνιοι ανακάπτουν, αυτοί τους οποίους πριν 20 χρόνια οικτείραμε, και μας οδηγεί φευ το ίδιο πολιτικό προσωπικό που μας οδηγησε στην κατάρρευση. τσιμουδιά για το ευρω, για το μάαστριχ, για την είσοδο μας στην ΠΟΕ, για την εισβολή των κινέζικών τουρκικών αιγυπτιακών κλπ , για το παραεμπόριο για τη φοροδιαφυγη των μεγάλων κλπ
φωνασκούμε αλλά είμαστε ανίκανα έως άχρηστα πολιτικά όντα
εξυπηρετήσαμε τους Γερμανούς στην ειρήνη, όπως τους πολεμήσαμε εν πολέμω. φευ
Ιουλίου 3, 2011 στις 9:29 πμ
John
Αισθανόμαστε ντροπή όχι για τους αγωνες των Ελλήνων , αλλα γιατί την πατάνε αιωνίως στο ίσωμα, ως ηλίθιοι μπουνταλάδες,
και αυτό που σήμερα μας ενοχλεί κατά βάθος ειναι το ότι αντιλαμβανόμαστε ότι η κατάσταση αυτή ίσως να μην είναι πλέον αντιστρεπτή . Οποία διαφορά απο το -90 όταν είμαστε με τους νικητές εκ της παγκοσμιοποίησης , ενώ τώρα βρισκόμαστε εκ των πιο μεγα΄λων ηττημένων της παγκοσμιοποίησης σε όλα τα επίπεδα…δεν είμαστε μια κοινωνία, είμαστε απλά ένα μόρφωμα της παγκοσμιοποίησης , μια μη χώρα την οποία όλοι κοιτάνε να λεηλατήσουν και ύστερα να φύγουν…
Ιουλίου 3, 2011 στις 9:44 πμ
σχολιαστης
Υπερβολές John. H παγκοσμοιοποίηση μας φταίει που έχουμε στήσει ένα κράτος που παράγει διαρκώς ελλείματα; Και αυτό είναι μια πελατειακή επιλογή του πολιτικού συστήματος που δεν έγινε δια της επιφοιτήσεως αλλά σχεδιασμένα και καθόλου μπουνταλάδικα.
Το να δαιμονοποιούμε τα πράγματα αντί να κάνουμε τις τομές που απαιτούνται δε μου φαίνεται σοφο.
Ιουλίου 4, 2011 στις 2:23 μμ
Πάνος
ΑΝΟΡΘΟΔΟΞΑ Κέντρο απόκεντρο
Του Τάκη Θεοδωρόπουλου
http://www.tanea.gr/gnomes/?aid=4639725
Με μια σύντομη αναδρομή στη σύγχρονη ιστορία μας ο Μαρκ Μαζάουερ τοποθετεί την Ελλάδα στο κέντρο του κόσμου. Στο άρθρο του που δημοσιεύθηκε την Παρασκευή 1η Ιουλίου στα «ΝΕΑ» λέει ότι στις μέρες μας η ευφορία των μανδαρίνων της Ευρωπαϊκής Ενωσης έχει υποχωρήσει και η Ελλάδα, με την πρόσφατη κρίση της, μεταφέρει το μήνυμα «Ποιο είναι το μέλλον;».
Κατά τον ιστορικό, το ίδιο έκανε η Ελλάδα στις αρχές του 19ου αιώνα με τη δημιουργία του ελληνικού έθνους-κράτους, το ίδιο και μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο με την κατάρρευση των μεγάλων αυτοκρατοριών, το ίδιο και μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο όταν ο ελληνικός Εμφύλιος βοήθησε στην ψήφιση του Δόγματος Τρούμαν.
Ας αφήσουμε κατά μέρος την ικανοποίηση που μπορεί να αισθάνεται ο οποιοσδήποτε όταν αισθάνεται ουραγός, κάτι σαν μαύρο πρόβατο, και κάποιος σοβαρός ιστορικός τον αναδεικνύει σε πρωταγωνιστή. Ας αφήσουμε κατά μέρος και την ιδιότυπη λογική της επιχειρηματολογίας: είναι λίγο ώς πολύ σαν κάποιος φιλόσοφος να εξηγεί στον άρρωστο γέροντα πως είναι πρωτοπόρος μιας και αυτός δείχνει σε όλους τους υπόλοιπους τον δρόμο. Εφτασε πρώτος εκεί όπου οι άλλοι, κατ’ ανάγκη, θα ακολουθήσουν.
Και ας δούμε τι σημαίνει για μας τους Ελληνες ο κεντρικός ρόλος που κατά τον Μαζάουερ έχουμε κατά καιρούς αναλάβει να παίξουμε. Ακόμη κι αν προσπεράσουμε το υβριδικό κράτος που δημιουργήθηκε τον 19ο αιώνα, δεν μπορούμε να προσπεράσουμε ούτε τη Μικρασιατική Καταστροφή, ούτε τον Εμφύλιο ο οποίος, μπορεί να άνοιξε τον δρόμο για το Δόγμα Τρούμαν, την Ελλάδα όμως τη γέμισε ανθρώπινα ερείπια τα οποία, για να ξανασταθούν στα πόδια τους, χρειάστηκαν μερικές δεκαετίες.
Οσο για τη σημερινή κρίση είμαι μάλλον βέβαιος ότι η συντριπτική πλειονότητα των πολιτών αυτής της χώρας θα προτιμούσαν να μη βρίσκονται «στην πρώτη γραμμή για το μέλλον». Θα προτιμούσαν την ηρεμία των παρασκηνίων όπου οι κομπάρσοι μαζεύονται περιμένοντας να περάσει η δραματική μπόρα των πρωταγωνιστών, για να κάνουν το απόκεντρο πέρασμά τους πριν επιστρέψουν σπίτι τους ξέροντας ότι, με τη συμμετοχή τους στην παράσταση, έβγαλαν τη δόση του στεγαστικού τους.
Είναι θέμα οπτικής γωνίας θα μου πείτε. Και οι μεγάλες στιγμές της Ιστορίας πάντα, λίγο ώς πολύ, κατ’ αυτόν τον τρόπο γράφονταν. Το εργαστήριο της ζωής δεν ήταν ποτέ εύκολη υπόθεση και σπανίως ενέπνεε αισιοδοξία. Σε αντίθεση με το εργαστήριο του ιστορικού ο οποίος, διακρίνοντας την προοπτική, με γνώμονα τις γενικές γραμμές αισιοδοξεί πως, ότι κι αν γίνει, η αφήγηση θα προχωρήσει ένα βήμα μπρος. Μιας και όπως η δημοκρατία δεν έχει αδιέξοδα, έτσι και η Ιστορία δεν γυρίζει πίσω.
Είναι και θέμα φιλελληνισμού. Γιατί κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει τον φιλελληνισμό του Μαρκ Μαζάουερ. Ομως, όπως στο Μεσολόγγι άλλα έβλεπε ο λόρδος Βύρων και άλλα οι πολιορκημένοι Μεσολογγίτες, έτσι και τώρα εκείνος βλέπει ένα κέντρο εκεί που εμείς αισθανόμαστε απόκεντρο.
Ιουλίου 4, 2011 στις 2:24 μμ
Πάνος
Ήθελα να το συζητήσουμε σε βάθος αυτό το ποστ, αλλά κάτι οι επικαιρότητα, κάτι τα μερεμέτια στην καλύβα, πέρασε ουσιαστικά απαρατήρητο… Ας είναι!