Η Ελληνική κυβέρνηση πρέπει να ξεφύγει από μια ούτως ή άλλως αφόρητη κατάσταση. Έχει ένα δυσδιαχείριστο επίπεδο δημοσίου χρέους  (που αντιστοιχεί στο 150% του ΑΕΠ της, και το οποίο  αυξήθηκε το τελευταίο  έτος κατά 10%), μια καταρρέουσα οικονομία  (με το ΑΕΠ να πέφτει περισσότερο  από 7% αυτή τη χρονιά ωθώντας  το ποσοστό των ανέργων πάνω από το 16%), ένα χρόνιο ελλειμματικό ισοζύγιο πληρωμών (που τώρα ανέρχεται στο 8% του ΑΕΠ), και αφερέγγυες τράπεζες οι οποίες παρουσιάζουν  μια συνεχή απώλεια καταθέσεων.

Sep 27, 2011

By Martin Feldstein
reuters

Ο μόνος τρόπος διεξόδου για την Ελλάδα είναι να δηλώσει στάση πληρωμών του δημοσίου χρέους της. Όταν συμβεί αυτό, θα πρέπει να διαγραφεί η αρχική αξία του χρέους της κατά τουλάχιστον 50%. Το σημερινό σχέδιο που προβλέπει τη μείωση της παρούσης αξίας των ιδιωτικών ομολόγων κατά 20% είναι μόνο ένα πρώτο μικρό βήμα προς αυτό το στόχο.

Αν η Ελλάδα εγκαταλείψει τη ζώνη του Ευρώ ύστερα από μια στάση πληρωμών, αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει στην υποτίμηση του νέου νομίσματός της, πράγμα όμως που θα οδηγήσει στην τόνωση της ζήτησης και τη μετατόπισή της ταυτόχρονα προς ένα εμπορικό πλεόνασμα. Μια τέτοια στρατηγική  ‘στάσης πληρωμών και υποτίμησης του νομίσματός της’ έχει δώσει σίγουρα αποτελέσματα σε μια σειρά άλλες χώρες του κόσμου, όταν και αυτές αντιμετώπισαν ένα παρόμοιο δυσδιαχείριστο δημόσιο χρέος και ένα χρόνιο έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών. Αυτό δεν έχει συμβεί ακόμα στην Ελλάδα, επειδή η Ελλάδα είναι παγιδευμένη στο ενιαίο Ευρωπαϊκό νόμισμα.

 

Οι αγορές γνωρίζουν πολύ καλά ότι η Ελλάδα, όντας αφερέγγυα, θα κηρύξει πιθανόν στάση πληρωμών. Γι` αυτό το λόγο  το επιτόκιο των τριετών ομολόγων της Ελλάδος πρόσφατα εκτινάχθηκε πάνω από το 100% και η απόδοση των δεκαετών ομολόγων της στο  22%, πράγμα που σημαίνει ότι ένα αρχικό ποσό των €100 πληρωτέο σε δέκα χρόνια, αξίζει σήμερα λιγότερα από  €14.  Γιατί λοιπόν, οι πολιτικοί ηγέτες της Γαλλίας και της Γερμανίας προσπαθούν σήμερα τόσο σκληρά να εμποδίσουν – ή ακριβέστερα να αναβάλουν – το αναπόφευκτο; Υπάρχουν  δυο λόγοι.

 

Κατά πρώτον, οι τράπεζες και τα άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα στη Γερμανία και την Γαλλία έχουν εκτεθεί πολύ στο Ελληνικό δημόσιο χρέος, είτε άμεσα είτε μέσω των πιστώσεων που έχουν παραχωρηθεί στις Ελληνικές και σε άλλες τράπεζες της Ευρωζώνης. Αναβάλλοντας τη στάση πληρωμών της Ελλάδος, η Γαλλία και η Γερμανία δίνουν χρόνο στα χρηματοπιστωτικά αυτά ιδρύματα  να επανακτήσουν τα κεφάλαιά τους, να μειώσουν την έκθεσή τους στις Ελληνικές τράπεζες  με το να μην ανανεώσουν τις πιστώσεις μετά την εξόφληση των δανείων, και να πουλήσουν τα Ελληνικά ομόλογα στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.

Ο δεύτερος και πιο σπουδαίος  λόγος που εξηγεί την προσπάθεια που κάνουν οι Γάλλοι και οι Γερμανοί να αναβάλουν τη χρεοκοπία  της Ελλάδος είναι ο κίνδυνος που υπάρχει μήπως μια χρεοκοπία της Ελλάδος προκαλέσει ανάλογα  αποτελέσματα και σε άλλες χώρες και σε άλλα τραπεζικά συστήματα,  και κυρίως στην Ισπανία και την Ιταλία. Ο κίνδυνος αυτός υπογραμμίστηκε με τη  πρόσφατη υποβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας της Ιταλίας από την Standard & Poor’s.

 

Μια χρεοκοπία ενός εκ των δύο μεγάλων αυτών κρατών θα μπορούσε να έχει καταστροφικές συνέπειες για τις τράπεζες και τα άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα της Γαλλίας και της Γερμανίας. Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας είναι αρκετά μεγάλο για να καλύψει τις χρηματοδοτικές ανάγκες της Ελλάδος, αλλά δεν είναι τόσο μεγάλο, για να καλύψει τις αντίστοιχες ανάγκες της Ισπανίας και της Ιταλίας, εάν αυτές χάσουν την πρόσβασή τους στις ιδιωτικές αγορές.  Έτσι οι Ευρωπαίοι πολιτικοί ελπίζουν ότι με το να επιδείξουν ότι ακόμη και η Ελλάδα μπορεί να αποφύγει την χρεοκοπία, οι ιδιωτικές αγορές θα δείξουν αρκετή εμπιστοσύνη στη βιωσιμότητα της Ιταλίας και της Ισπανίας, προκειμένου να συνεχίσουν τη χορήγηση δανείων στις κυβερνήσεις των χωρών αυτών σε λογικά επιτόκια και επίσης τη χρηματοδότηση των τραπεζών τους.

 

Εάν ‘επιτραπεί’ στην Ελλάδα να κάνει στάση πληρωμών τις επόμενες εβδομάδες, οι χρηματοπιστωτικές αγορές θα θεωρήσουν πράγματι πολύ πιο πιθανή τη χρεοκοπία της Ισπανίας και της Ιταλίας. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει στα ύψη τα επιτόκια δανεισμού τους και σε αιφνίδια αύξηση το δημόσιο χρέος τους μετατρέποντάς το σε πολύ αφερέγγυο. Ενώ με το να αναβάλλουν την Ελληνική χρεοκοπία  για δύο χρόνια, οι πολιτικοί της Ευρώπης, ελπίζουν να δώσουν στην Ιταλία και την Ισπανία χρόνο για να αποδείξουν ότι είναι οικονομικά βιώσιμες χώρες.

 

Τα δύο χρόνια θα μπορούσαν να επιτρέψουν στις αγορές να εξετάσουν αν οι τράπεζες της Ισπανίας θα μπορέσουν  να χειριστούν την πτώση των τιμών των εγχώριων ακινήτων, ή αν η αφερεγγυότητα των υποθηκών θα οδηγήσει σε εκτεταμένες πτωχεύσεις τραπεζών, εγείροντας απαιτήσεις από την Ισπανική κυβέρνηση να χρηματοδοτήσει με μεγάλα ποσά τις εγγυήσεις των καταθέσεων. Τα επόμενα δύο χρόνια θα μπορούσαν ακόμα να αποκαλύψουν την οικονομική κατάσταση των τοπικών κυβερνήσεων, οι οποίες έχουν χρέη τα οποία τελικά τελούν υπό την εγγύηση της κεντρικής κυβέρνησης.

 

Κατά τον ίδιο τρόπο τα επόμενα δύο χρόνια θα μπορούσαν να δώσουν τον απαραίτητο χρόνο και στην Ιταλία να αποδείξει κατά πόσο θα μπορέσει  να επιτύχει έναν ισοσκελισμένο προϋπολογισμό. Η κυβέρνηση Μπερλουσκόνι πέρασε πρόσφατα ένα νομοσχέδιο για τον προϋπολογισμό, με το οποίο σχεδιάζει να αυξήσει τα φορολογικά έσοδα και να φέρει την οικονομία σε έναν ισοσκελισμένο προϋπολογισμό μέχρι το 2013. Αυτό θα είναι δύσκολο να επιτευχθεί , διότι η λιτότητα που θα προκαλέσουν τα νέα μέτρα, θα οδηγήσει στην μείωση το ΑΕΠ της Ιταλίας, το οποίο σήμερα μετά βίας αυξάνεται, κάτι που στη συνέχεια θα οδηγήσει στη συρρίκνωση τα φορολογικά έσοδα.  Έτσι μέσα στα δύο αυτά χρόνια μπορούμε να περιμένουμε  μια συζήτηση για το αν  ο προϋπολογισμός έχει γίνει κατορθωτό να ισοσκελίσει σε μια κυκλικά προσαρμοσμένη βάση. Αυτά τα δύο έτη θα μπορούσαν να δώσουν δείγματα για το αν οι Ιταλικές τράπεζες  θα βρίσκονται σε καλύτερη κατάσταση απ` ό,τι πολλοί τώρα φοβούνται.

 

Εάν, στο τέλος των δύο χρόνων, η Ισπανία και η Ιταλία φανούν ότι είναι αρκετά υγιείς, τότε οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα μπορέσουν να επιτρέψουν στην Ελλάδα να προβεί σε στάση πληρωμών, χωρίς πλέον να υπάρχει ο φόβος ενός επικίνδυνου ντόμινο. Η Πορτογαλία θα μπορούσε ακολουθώντας την Ελλάδα να κηρύξει και αυτή μια στάση πληρωμών και να εγκαταλείψει στη συνέχεια την Ευρωζώνη. Όμως οι μεγαλύτερες χώρες πρέπει να μπορούν να είναι σε θέση να αυτοχρηματοδοτούνται με λογικά επιτόκια, και τότε το υπάρχον σύστημα της Ευρωζώνης θα μπορούσε να συνεχίσει απρόσκοπτα την πορεία του.

Αν ωστόσο, η Ισπανία και η Ιταλία δεν καταφέρουν να πείσουν τις αγορές τα επόμενα δύο χρόνια, ότι είναι δημοσιονομικά υγιείς, τότε τα επιτόκια για τις κυβερνήσεις τους και για τις τράπεζες θα αυξηθούν απότομα, και τότε θα γίνει ξεκάθαρο ότι οι οικονομίες τους είναι αφερέγγυες. Σε αυτήν την περίπτωση θα οδηγηθούν και αυτές στην χρεοκοπία. Θα υπήρχε περίπτωση επίσης να μην μπορούνε για κάποιο διάστημα να δανειστούν, και τότε θα έμπαιναν σε μεγάλο πειρασμό να εγκαταλείψουν το κοινό νόμισμα.

 

Αλλά υπάρχει ένας μεγαλύτερος και πιο άμεσος κίνδυνος: Ακόμη και αν η Ισπανία και η Ιταλία είναι απόλυτα υγιείς δημοσιονομικά, τα πράγματα μιλάνε σήμερα από μόνα τους:  Το ύψος των Ελληνικών επιτοκίων δείχνει ότι οι αγορές πιστεύουν ότι η Ελλάδα θα χρεοκοπήσει πολύ σύντομα. Και μάλιστα, πριν ακόμη συμβεί αυτή η χρεοκοπία,  τα επιτόκια επί του Ισπανικού και του Ιταλικού χρέους θα μπορούσαν από στιγμή σε στιγμή να αυξηθούν απότομα, ωθώντας τις δύο αυτές χώρες σε ένα αδιέξοδο οικονομικά μονοπάτι. Οι πολιτικοί της Ευρωζώνης μπορεί να μάθουν με οδυνηρό τρόπο ότι η προσπάθειά τους να κοροϊδέψουν τις αγορές είναι μια επικίνδυνη στρατηγική.