You are currently browsing the category archive for the 'Θεωρητικούρες' category.
Σ’ ένα από τα πιο διάσημα θέματα των Ευαγγελίων[1] ο Ιησούς μακαρίζει όσους είναι πτωχοί τω πνεύματι, τους πενθούντες, τους πραείς, τους πεινώντες και διψώντες την δικαιοσύνην, τους ελεήμονες, τους καθαρούς τη καρδία, τους ειρηνοποιούς, τους δεδιωγμένους ένεκεν δικαιοσύνης, τους υφισταμένους διώξεις εν ονόματι του Ιησού.
Οι πτωχοί τω πνεύματι έχουν γίνει διαχρονικό αντικείμενο ειρωνικού σχολιασμού - και εν πάσει περιπτώσει απουσιάζουν εντελώς από τα μεσαία και ανώτερα κλιμάκια των χριστιανικών Εκκλησιών, όπου περισσεύουν οι πεφυσιωμένοι εξουσιολάγνοι παντογνώστες. Οι ελάχιστες εξαιρέσεις, απλώς επιβεβαιώνουν τον κανόνα. Δεν αντιλαμβάνομαι γιατί μακαρίζονται οι πενθούντες, ενώ έχω σοβαρές αμφιβολίες για τους πραείς: είναι αξιέπαινη ιδιότητα σε περιόδους ιστορικής και κοινωνικής ακινησίας, αλλά πολύ συχνά οι άνθρωποι οφείλουν να δρουν με ένα συνδυασμό ποικίλων πολιτικών κριτηρίων και χαρακτήρων προκειμένου να επιβιώσουν ή να ξεφύγουν από μια δυσμενή κατάσταση ανελευθερίας ή ανέχειας. Στις περιπτώσεις αυτές οι πραείς οφείλουν να σκέφτονται πολύ περί του πρακτέου. Read the rest of this entry »
Ένας γνωστός θεωρητικός της αριστεράς[1] κάνει λόγο για οντολογική ανάγκη των ανθρώπων στην πίστη. Πρόκειται, πράγματι, για κατηγορία οντολογικής τάξεως;Ας δούμε πως αντιμετωπίζει το θέμα ένας ψυχαναλυτής, ο Irvin Yalom[2]: Κάθε άνθρωπος έχει νιώσει το άγχος που συνοδεύει τις σκέψεις γύρω από το θάνατο, την έλλειψη νοήματος, την ελευθερία (δηλαδή τη θεμελιώδη έλλειψη δομής στην ύπαρξη, das Nichts) και τη βαθύτερη μοναξιά - και η θρησκεία ξεπροβάλλει ως θεμελιώδης προσπάθεια του ανθρώπινου γένους να καθησυχάσει το άγχος της ύπαρξης. Συνεπώς η αιτία που η θρησκευτική πίστη είναι πανανθρώπινη είναι ότι το υπαρξιακό άγχος είναι πανανθρώπινο. Μοιάζει επομένως προφανές ότι, αντί να έχουμε Read the rest of this entry »
Στα θέματα αυτά οι Ευαγγελιστές δεν συμφωνούν καθόλου μεταξύ τους, ως προς τα πραγματικά περιστατικά. Για το τι διέδιδε η προφορική παράδοση ανάμεσα στις πρώτες χριστιανικές κοινότητες, μας δίνει μια ιδέα η καταγραφή όσων είχαν αφηγηθεί στον Παύλο -και αυτός τις αναπαρήγαγε ως απολύτως έγκυρες και αληθείς- για τις εμφανίσεις του Ιησού μετά την ανάσταση[1]: Και ότι ετάφη, και ότι εγήγερται τη τρίτη ημέρα κατά τας γραφάς, και ότι ώφθη Κηφά, είτα τοις δώδεκα’ έπειτα ώφθη επάνω παντακοσίοις αδελφοίς εφάπαξ, εξ ών οι πλείους μένουσιν έως άρτι, τινές δε και εκοιμήθησαν’ έπειτα ώφθη Ιακώβω, είτα τοις αποστόλοις πάσιν’ έσχατον δε πάντων ώσπερ- ει το εκτρώματι ώφθη καμοί. Ο Παύλος καταγράφει τις εξής πέντε συν μία εμφανίσεις: Στον Πέτρο, στους δώδεκα, σε πάνω από πεντακόσιους -που οι περισσότεροι ζούσαν ακόμα-, στον Ιάκωβο, σε όλους τους αποστόλους και, τέλος, κατά κάποιον τρόπο, στον ίδιο τον Παύλο[2].
Η μακροσκελέστατη αυτή ομιλία εκτείνεται σε πέντε κεφάλαια του κατά Ιωάννην (ΙΓ’ έως ΙΖ’). Στο κεφάλαιο ΙΓ’ περιγράφεται ο Μυστικός Δείπνος και, μετά την αποχώρηση του Ιούδα, ο Ιησούς αρχίζει να μιλά στους μαθητές του για την επικείμενη αναχώρησή του - χωρίς αυτοί να καταλαβαίνουν τι εννοεί. Στο επόμενο κεφάλαιο απαντά σε σχετική ερώτηση του Θωμά ως εξής[1]: εγώ ειμί η οδός και η αλήθεια και η ζωή’ ουδείς έρχεται προς τον πατέρα ει μη δι’ εμού. Και λίγο μετά, σε ερώτηση του Φιλίππου[2]: Λέγει αυτώ ο Ιησούς’ τοσούτον χρόνον μεθ’ υμών είμι, και ουκ έγνωκάς με, Φίλιππε; Ο εορακώς εμέ εόρακε τον πατέρα’ και πως συ λέγεις, δείξον ημίν τον πατέρα; Ου πιστεύεις ότι εγώ εν τω πατρί και ο πατήρ εν εμοί έστι; (…) και ό,τι αν αιτήσετε εν των ονόματί μου, τούτο ποιήσω, ίνα δοξασθή ο πατήρ εν των υιώ. Εάν τι αιτήσητε εν τω ονόματί μου, εγώ ποιήσω.
Ο Ιησούς συνεχίζει υποσχόμενος την έλευση του Πνεύματος της αληθείας, το οποίο θα μένει με τους μαθητές εις τον αιώνα και λέγει[3]: εν εκείνη τη ημέρα γνώσεσθε υμείς Read the rest of this entry »
(Απόστολος Παύλος. Χειρ Εμ. Πανσέληνου, Πρωτάτο, Καρυές)
Είδαμε ήδη, στις Πράξεις των Αποστόλων, τις επιπτώσεις που είχε η κάθοδος του Πνεύματος κατά την Πεντηκοστή στα μέλη της πρώτης χριστιανικής κοινότητας: άρχισαν να μιλάνε άγνωστες, αλλά υπαρκτές γλώσσες και διαλέκτους και να κηρύσσουν στους παρευρισκομένους τον λόγο του Ιησού. Η ομιλία γλωσσών είχε γίνει πια αναπόσπαστο κομμάτι της λατρευτικής ζωής στις χριστιανικές κοινότητες, όταν ο Παύλος έγραφε τις επιστολές του, ενταγμένο στην εσωτερική ιεραρχία της εκκλησίας (1) Και ους μεν έθετο ο Θεός εν τη εκκλησία πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτας, τρίτον διδασκάλους, έπειτα δυνάμεις, είτα χαρίσματα ιαμάτων, αντιλήψεις, κυβερνήσεις, γένη γλωσσών.
Το αποτέλεσμα της συνάντησης του ανορθολογισμού της λατρείας των θεών με τον τετράγωνο ορθολογισμό της πολιτικής σκέψης στον Πλάτωνα, είναι πραγματικά ανατριχιαστικό. Ουσιαστικά είναι η θεωρητική τεκμηρίωση της Ιεράς Εξέτασης. Μας δείχνει με τον πιο παραστατικό τρόπο ποια είναι τα όρια του αρχαίου ελληνικού κόσμου -τα οποία δεν μπόρεσε να υπερβεί, γιατί έμεινε προσηλωμένος στην πολιτική επιλογή του άστεως. Και η παράδοση του άστεως ταυτιζόταν με τον ανορθολογισμό της λατρείας και οι πολιτικές επιλογές έφταναν στα άκρα (εξορία, θάνατος, κάψιμο βιβλίων) όταν ο δήμος είχε να αντιμετωπίσει την όποια αμφισβήτηση. Ο δήμος φοβόταν την καταστροφή, συνεπώς έτρεμε οποιαδήποτε αλλαγή του status quo στο οποίο ισορροπούσε -ιδιαίτερα ο δήμος που αισθανόταν ανασφάλεια ως προς τη διατήρηση των κεκτημένων της ιμπεριαλιστικής του πολιτικής και του εμφυλίου πολέμου, όπως ο δήμος των Αθηναίων. Γι’ αυτό και η ελεύθερη σκέψη -κατεξοχήν ανατρεπτικό εργαλείο!- ήταν καταδικασμένη να κινείται, πολλές φορές, στα όρια της νομιμότητας ή της ανοχής του δήμου. Read the rest of this entry »
(Προσοχή- ακολουθεί μακροσκελές πολιτικό κείμενο. Να εισέλθουν μόνο οι αποδεδειγμένα ανθεκτικοί σε παρόμοιες συγκινήσεις - η καλύβα δεν φέρει καμιά ευθύνη για τους υπόλοιπους)
*
Η συζήτηση είχε διακοπεί μάλλον πριν την ώρα της, λόγω των Χριστουγεννιάτικων διακοπών - γι΄αυτό το ποστ ανεβαίνει ξανά
*
Η ΦΥΣΗ, Ο ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΥΠΑΡΞΗ
Τα χαρακτηριστικά της ανθρώπινης ύπαρξης έχουν διττή προέλευση: από τη μια η πρωταρχική, της φύσης και από την άλλη η δευτερογενής, της παράδοσης και του πολιτισμού. Μέσα σε κάθε άνθρωπο πραγματοποιείται μια σύμμειξη, ένα ανακάτεμα. Το αμάλγαμα που προκύπτει έχει αμέτρητες παραλλαγές, αλλά έναν κοινό παρονομαστή: στη ζωή μέσα στις ανθρώπινες κοινότητες, κυριαρχούν με μεγάλη άνεση οι χαρακτήρες που μεταβιβάζονται από την παράδοση και τον πολιτισμό, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά τις κοινωνικές αλλά και τις προσωπικές σχέσεις.
Η κληρονομιά της φύσης περιλαμβάνει πλήθος στοιχεία τα οποία αγνοούνται από τον άνθρωπο, όπως ο φυσικός χώρος, το κλίμα, οι εναλλαγές των εποχών, η διαδοχή μέρας και νύχτας κλπ. Τα φυσικά αυτά δεδομένα συνήθως απωθούνται (περιθωριοποιούνται) από άλλα, του πολιτισμού και της παράδοσης: δομές και σχέσεις εξουσίας, κυρίαρχα και δευτερεύοντα πολιτισμικά μοντέλα, τάση καθυπόταξης ή αγνόησης της φύσης, πχ με τις μέγα-πόλεις, Read the rest of this entry »
Κατ’ αρχήν οι πιστοί της νέας θρησκείας έπρεπε να γνωρίζουν ότι κρατάνε από σόι (Γαλ. Δ’ 21-31): Ο Παύλος εξηγεί ότι ο Αβραάμ είχε δύο υιούς, έναν από τη δούλα, γεννημένον κατά σάρκα - και έναν από την ελεύθερη γεννημένον δια της επαγγελίας. Οι δύο αντιπροσωπεύουν δύο διαθήκες, η μία από το όρος Σινά και η άλλη από την άνω Ιερουσαλήμ. Η πρώτη συστοιχεί με τη νυν Ιερουσαλήμ και είναι δούλα, μαζί με τα τέκνα της. Η δεύτερη είναι ελεύθερη - και είναι μήτηρ πάντων ημών. Και καταλήγει ο Παύλος: Άρα, αδελφοί, ουκ εσμέν παιδίσκης τέκνα, αλλά της ελευθέρας. Ο Παύλος δεν δίσταζε να απευθύνει τις παραπάνω θεολογικές -μυθολογικές του επεξεργασίες και στους χριστιανούς δούλους, η οποίοι, εφ’ όσον τον πίστευαν θα μπορούσαν έτσι να αισθάνονται (στο φαντασιακό πεδίο) σπουδαίοι, μαζί με τους υπόλοιπους αδελφούς.
Φυσικά δεν έλειψαν οι κανόνες για τη συμπεριφορά των πιστών ανδρών στις πρώτες χριστιανικές κοινότητες. Οι πιστοί έπρεπε να είναι υποδείγματα (Εφες. Ε’ 3-5 & 18-19): πορνεία δε και πάσα ακαθαρσία ή πλεονεξία μηδέ ονομαζέσθω εν υμίν, καθώς πρέπει αγίοις, και αισχρότης και μωρολογία ή ευτραπελία, τα ουκ ανήκοντα, αλλά μάλλον Read the rest of this entry »
Είναι χαρακτηριστική και άκρως διδακτική για τα χριστιανικά «ήθη» η ανελέητη μάχη για την εξουσία ανάμεσα στον πατριάρχη Θεόφιλο Αλεξανδρείας (άγιο, βεβαίως) και τον Ιωάννη Χρυσόστομο της Κωνσταντινούπολης (έναν εκ των τριών Ιεραρχών), με σαθρό πρόσχημα την αποδοχή ή όχι του Ωριγένη. Τον Σεπτέμβριο του 403 συνήλθε Σύνοδος επισκόπων στη Χαλκηδόνα, όπου το κατηγορητήριο κατά του Ιωάννη περιλάμβανε 29 αδικήματα - μεταξύ αυτών ότι έδερνε ή έβαζε να δέρνουν κληρικούς μέχρι που μάτωναν και ότι είχε πουλήσει μεγάλο αριθμό πολύτιμων λίθων από τον εκκλησιαστικό θησαυρό. Σε αυτά, ένα μέλος της Συνόδου, ο ηγούμενος Ισαάκ, πρόσθεσε άλλα 17 παρόμοιας φύσης. Τρεις επίσκοποι αντιπροσώπευσαν τον Ιωάννη. Οι εν Χριστώ αδελφοί τους έσπασαν στο ξύλο και πέρασαν στο λαιμό του ενός μια αλυσίδα - που προοριζόταν για τον Ιωάννη. Τελικά ο Ιωάννης καθαιρέθηκε, τον έσυραν νύχτα σε ένα πλοίο, όμως την επόμενη μέρα τον αποκατέστησαν στο αξίωμά του - ο Θεόφιλος εξαφανίστηκε από την Κωνσταντινούπολη μαζί με τους οπαδούς του - και ο ταπεινωμένος επανήλθε θριαμβευτικά, μόνο και μόνο για να εξοριστεί στη συνέχεια (τον αντιπαθούσε η αυτοκράτειρα Ευδοξία) και να πεθάνει στην εξορία, τρία χρόνια αργότερα…Όταν πέθανε ο Ιωάννης, ο Θεόφιλος δεν δίστασε να κυκλοφορήσει έναν λίβελο εναντίον του, στον οποίο ο ηττημένος ανταγωνιστής του παρουσιάζεται ως Read the rest of this entry »
Οι συγγραφείς των κειμένων της Καινής Διαθήκης (Παύλος, Ιωάννης, Πέτρος κλπ) ανήκουν όλοι στην εβραϊκή παράδοση, είναι πιστοί του Γιαχβέ, του μοναδικού Θεού - άρα είναι εξαρχής αρνητικά τοποθετημένοι εναντίον της ειδωλολατρίας. Δεν πρόκειται για μια απλή αντιπάθεια, στην πραγματικότητα είναι ένα βαθύ μίσος, που έχει τις ρίζες του στην απόλυτη απέχθεια του Γιαχβέ προς οτιδήποτε αμφισβητεί την μοναδικότητά του - αποτέλεσμα και αυτό της πολιτικής βούλησης (και ανάγκης) του σκληροτράχηλου Εβραϊκού έθνους για επιβίωση και επιβολή.
Σημειώνει ο Η. Πετρόπουλος (1): Η Αποκάλυψη (οι Αποκαλύψεις), τα πρωταρχικά Ευαγγέλια (αργότερα τα χώρισαν σε νόμιμα και σε απόκρυφα), οι επιστολές των αποστόλων (ιδίως του Παύλου) απευθυνόντουσαν στους εβραίους της Διασποράς, μόνον στους εβραίους. Βέβαια, μες στις επιστολές του Παύλου αναφέρονται, πεντέξι φορές, οι Έλληνες (δηλαδή οι ειδωλολάτρες), αλλά αυτό δεν αλλάζει τις διαπιστώσεις. Read the rest of this entry »
Οι γυναίκες
Παρόλο που πολλοί χριστιανοί ηγέτες θα προτιμούσαν να ζουν σε απολειστικά ανδρικό περιβάλλον, ήταν υποχρεωμένοι να διαχειρίζονται και το δύσκολο από κάθε άποψη θέμα της ύπαρξης των γυναικών. Ο Πέτρος μας άφησε μια απλή παραίνεση, στα πλαίσια της απλής εβραϊκής του παράδοσης (1): Ομοίως αι γυναίκες υποτασσόμεναι τοις ιδίοις ανδράσιν (…). Ο Παύλος όμως αφιέρωσε πολλές παραγράφους από τις επιστολές του στις γυναίκες, δηλαδή στη συμπεριφορά που οφείλουν να τηρούν οι γυναίκες μέσα στις εκκλησίες και τις κοινότητες, προκειμένου να μην παραβιάζουν το θέλημα του Θεού.
Γράφει προς τους Κορίνθιους (2): Ανήρ μεν γαρ ουκ οφείλει κατακαλύπτεσθαι την κεφαλήν, εικών και δόξα Θεού υπάρχων’ γυνή δε δόξα ανδρός εστιν. Ου γαρ εστιν ανήρ εκ γυναικός, αλλά γυνή εξ ανδρός’ και γαρ ουκ εκτίσθη ανήρ δια την γυναίκα, αλλά η γυνή δια τον άνδρα. (…) Εν υμίν αυτοίς κρίνατε’ πρέπον εστί γυναίκα Read the rest of this entry »
Ο Ιησούς δεν απέφυγε να διατυπώσει ορισμένες προφητείες, τις οποίες καταγράφουν οι Ευαγγελιστές. Κεντρικό θέμα, η επικείμενη έλευση της βασιλείας, κατ’ αρχήν στο Ευαγγέλιο του Μάρκου (1): Και έλεγεν αυτοίς’ αμήν λέγω υμίν ότι εισί τινες των ώδε εστηκότων, οίτινες ου μη γεύσωνται θανάτου έως αν είδωσι την βασιλείαν του Θεού εληλυθυίαν εν δυνάμει.
Και στο Ευαγγέλιο του Ματθαίου (2): αμήν λέγω υμίν, εισί τινες των ώδε εστηκότων, οίτινες ου μη γεύσωνται θανάτου έως αν είδωσι τον υιόν του ανθρώπου ερχόμενον εν τη βασιλεία αυτού. Και σε άλλο σημείο: αμήν λέγω υμίν ότι ήξει πάντα ταύτα επί την γενεάν ταύτην. Read the rest of this entry »
Το βιβλίο με το οποίο συμπληρώνεται η Kαινή Διαθήκη είναι η Αποκάλυψις, γραμμένη (υποτίθεται) από τον ευαγγελιστή Ιωάννη. Από το μακροσκελές αυτό κείμενο απουσιάζει παντελώς η λέξη αγάπη, δεν υπάρχει ούτε δείγμα πνεύματος καταλαγής, συγχωρήσεως, ελέους. Αντιθέτως υπερεκχειλίζει ο θάνατος, το αίμα, το μίσος, ο φόβος, οι απειλές, τα βασανιστήρια, ο πόνος, η εκδίκηση, ο απόλυτος σαδισμός - και κυριαρχεί η άρρωστη, παραληρηματική, τερατολόγος φαντασία, αναμεμειγμένη με αναφορές σε εντελώς επίκαιρες διαμάχες των αλληλομισούμενουν σεχτών (αιρέσεων), που ταλάνιζαν τις πρωτοχριστιανικές κοινότητες.
Η Αποκάλυψις του Ιωάννη κραυγάζει, ως ξένο σώμα, μέσα στην Καινή Διαθήκη. Ακόμα δεν έχω καταλάβει τι διάβολο ζητάει αυτό το κείμενο μες στην Καινή Διαθήκη, γράφει ο Η. Πετρόπουλος (Ιωάννου Αποκάλυψις. 3η εκδ, ΝΕΦΕΛΗ, Αθήνα 1991, σελ. 9 - 10. Read the rest of this entry »
(Lucas Cranach, ο νεότερος: Ο Χριστός και η μοιχαλίδα)
Ο Ιωάννης περιγράφει σε τέσσερα κεφάλαια (ζ’, η, θ’ & ι’) με συναρπαστικό τρόπο και εκπληκτικά ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες, όσα συνέβησαν στα Ιεροσόλυμα κατά την εορτή της σκηνοπηγίας. Παρόλο που δεν αποφεύγει ούτε εδώ τους σχοινοτενείς μονολόγους με τις συνεχείς επαναλήψεις, καθώς το συνηθίζει, το σύνολο του κειμένου δίνει ανάγλυφα το κλίμα και τις απόψεις που επικρατούσαν σχετικά με τον Ιησού ανάμεσα στους συγγενείς του, τα πλήθη και την ηγέτιδα ομάδα των Ιουδαίων.
Η αφήγηση ξεκινά με τους αδελφούς του Ιησού, οι οποίοι δεν επίστευαν σ’ αυτόν, να τον προκαλούν να ανέβει στα Ιεροσόλυμα για να παρουσιάσει εκεί τα έργα του, γιατί ουδείς γαρ εν κρυπτώ τι ποιεί ει και ζητεί αυτός εν παρρησία είναι. Ει και ταύτα ποιείς, φανέρωσον σεαυτόν τω κόσμω (ζ’ 4). Ο Ιησούς αρνείται, δηλώνοντας ότι ο καιρός ο εμός ούπω πάρεστιν (ζ’ 6) ωστόσο ανεβαίνει κι αυτός στη γιορτή, αλλά στα κρυφά. Στα Ιεροσόλυμα οι όχλοι τον αναζητούν, εντελώς διχασμένοι: οι μεν πιστεύουν ότι είναι αγαθός, οι άλλοι ότι είναι λαοπλάνος.
Read the rest of this entry »
Το ποστάκι (ανεβασμένο στις 30 Οκτωβρίου) ζωήρεψε αναπάντεχα, χάρη στον Γιάννη, οπότε το ξαναφέρνω μπροστά.
*
Ο χριστιανισμός, λέει (1), ανέστησε τον Ελληνισμό και του έδωσε άλλα χίλια χρόνια ιστορίας στην πρωτοπορία του πολιτισμού.
Η πόλη Γάζα υπάρχει ακόμα, στην Παλαιστίνη. Είναι μια από τις αρχαιότερες πόλεις του κόσμου, η πόλη όπου ο Σαμψών γκρέμισε τον ναό του θεού Δαγών, των Φιλισταίων. Βρίσκεται ογδόντα πέντε χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Ιερουσαλήμ, τρεις μέρες με τα πόδια, χτισμένη πάνω σε λόφο, πέντε χιλιόμετρα από τη Μεσόγειο, σταυροδρόμι προς την Αίγυπτο, τη Βαβυλώνα και την Ευρώπη. Παρήγαγε περίφημο κρασί, που εξήγαγε σ’ όλον τον αρχαίο κόσμο, αλλά και το ομώνυμο λεπτό ύφασμα, που το φτιάχνανε στα εργαστήρια με μετάξι, λινό, μαλλί ή βαμβάκι. Την πολιόρκησε ο Αλέξανδρος για δυο μήνες, τραυματίστηκε μάλιστα σοβαρά από βέλος των αμυνομένων. Όταν την κατέλαβε, τον Νοέμβριο του 332 πΧ, εξαγριωμένος την ισοπέδωσε. Η Γάζα ανοικοδομήθηκε, ήρθε στα πράγματα η Ρώμη και ακολούθησε η Κωνσταντινούπολη. Στο μεταξύ η πόλις υπήρξε σπουδαίο κέντρο ελληνικής παιδείας, ως τον έκτο αιώνα ακόμα λειτουργούσαν περίφημες σχολές ρητορικής και φιλοσοφίας…
Όσα θα ακολουθήσουν προέρχονται αποκλειστικά από ίδια αρχαία πηγή, το έργο του Διακόνου Μάρκου (2) Βίος του αγίου Πορφυρίου, επισκόπου Γάζης.
*
Ο Ιησούς περί πίστεως και προσευχής (1): Και αποκριθείς ο Ιησούς λέγει αυτοίς’ έχετε πίστιν Θεού. Αμήν γαρ λέγω υμίν ότι ος αν είπει τω όρει τούτω, άρθητι και βλήθητι εις την θάλασσαν, και μη διακριθή εν τη καρδία αυτού, αλλά πιστεύση ότι ά λέγει γίνεται, έστι αυτώ ό αν είπη. Δια τούτο λέγω υμίν, πάντα όσα αν προσευχόμενοι αιτείσθε, πιστεύετε ότι λαμβάνετε και έσται υμίν. Και όταν στήκεται προσευχόμενοι, αφίετε ει τι έχετε κατά τινός, ίνα και ο πατήρ ημών ο εν τοις ουρανοίς αφήσει τα παραπτώματα υμών. Ει δε υμείς ουκ αφίετε, ουδέ ο πατήρ υμών αφήσει τα παραπτώματα υμών.
Το πρώτο ενδιαφέρον σημείο είναι η απόδοση στην προσευχή υπερφυσικών, μαγικών δυνατοτήτων - οι οποίες ουδεμία σχέση έχουν με την πραγματικότητα. Ωστόσο, η σχέση που αναπτύσσεται ανάμεσα στον προσευχόμενο και τον Θεό, επιτρέπει στον πρώτο να αυξήσει (ή και να πολλαπλασιάσει) τις τακτικές του δυνατότητες. Αυτή η απλή και Read the rest of this entry »
Ο Ιωάννης αφηγείται τη συνάντηση του Ιησού με κάποιους Έλληνες, από αυτούς που ανέβαιναν για να προσκυνήσουν (;!) στα Ιεροσόλυμα (Ιωαν. ΙΒ’ 20-23). Ουδείς εκ των τριών υπολοίπων Ευαγγελιστών θεωρεί το περιστατικό ως αρκετά αξιόλογο ώστε να το καταγράψει. Ίσως, πάλι, ο Ιωάννης παρακινήθηκε στην περιγραφή (ή την επινόηση) του συμβάντος επειδή έγραψε το Ευαγγέλιό του σε μια εποχή που οι εξ Ιουδαίων χριστιανοί αντιδρούσαν με δυσφορία επειδή γινόντουσαν δεκτοί στην Εκκλησία Έλληνες, και μάλιστα άνευ περιτομής. Δυστυχώς, ο Ιωάννης παραλείπει το πιο ουσιαστικό και ενδιαφέρον, να μας πληροφορήσει δηλαδή τι είπαν οι Έλληνες στον Ιησού και τι τους απάντησε εκείνος. Περιορίζεται να μας ενημερώσει λεπτομερώς για τα διαδικαστικά, ότι δηλαδή απευθύνθηκαν στον Φίλιππο, αυτός στον Ανδρέα -και οι δύο μαζί στον Ιησού και καταλήγει: ο δε Ιησούς απεκρίνατο αυτοίς λέγων’ ελήλυθεν η ώρα ίνα δοξασθή ο υιός του ανθρώπου.
Το εδάφιο αυτό έρχεται, ωστόσο, σε απόλυτη αντίθεση με εκείνο του Ματθαίου (Ματθ. Read the rest of this entry »
Το μεγαλύτερο, ίσως, καύχημα των ορθοδόξων είναι οι επεξεργασίες που έχουν κάνει οι Πατέρες για το πρόσωπο και τις σχέσεις. Θα επιχειρήσω μια πολύ σύντομη διαπραγμάτευση.
Ο ορισμός που δίνει το Λεξικό (Μπαμπινιώτης) δεν με ενθουσιάζει, αλλά είναι απαραίτητος, γιατί αλλιώς υπάρχει κίνδυνος ελάχιστοι να εννοήσουν για τι ακριβώς μιλάμε: Ως πρόσωπο στην Ορθοδοξία ορίζεται ο άνθρωπος στην κοινωνική του φύση, ως σύστημα σχέσεων, στην αγαπητική του διάσταση, κατά το πρότυπο της κοινωνίας των προσώπων της Αγίας Τριάδας και κατ’ αντιδιαστολή προς την ατομικιστική ηθική του ατόμου.
Ο Χ. Γιανναράς το θέτει διαφορετικά: Το πρόσωπο συνιστά την υπόσταση του είναι, τον τρόπο με τον οποίον το είναι υφίσταται ως υπαρκτική πραγματικότητα. Το πρόσωπο δεν αντλεί την υπόσταση από τη μετοχή του στο δεδομένο είναι (στο είναι καθεαυτό), δεν προηγείται οντολογικά το γεγονός της μετοχής στο είναι (η ουσία) καθορίζοντας την οντότητα (πραγματική ύπαρξη) του προσώπου. Αλλά το ίδιο το πρόσωπο ορίζει και εξαντλεί το είναι - τα πρόσωπα κάνουν το είναι υποστατική πραγματικότητα. (Εισαγωγή… σελ. 230-7).
Δεν μπορώ να ανακαλέσω άλλο κείμενο με το οποίο να είμαι τόσο ριζικά αντίθετος, ακόμα και σε ό,τι αφορά τους συνδέσμους ή μάλλον ιδίως σε ό,τι αφορά τους συνδέσμους, παρόντες ή απόντες. Read the rest of this entry »
Το κήρυγμα του Ιησού που καταγράφουν τα τρία Ευαγγέλια περιλαμβάνει αρκετές παραβολές, δηλαδή σύντομες αλληγορικές αφηγήσεις διδακτικού χαρακτήρα. Ο Ιωάννης, ο οποίος φαίνεται ότι βάζει στο στόμα του Ιησού το δικό του κήρυγμα, δεν καταγράφει καμία παραβολή -εκτός αν θεωρήσουμε ως τέτοια την αφήγηση περί του καλού ποιμένος - όπως και κανένα περιστατικό με εκβολή δαιμονίων[1]. Το σώμα των παραβολών βρίσκεται στα Ευαγγέλια του Ματθαίου και του Λουκά. Ο Ματθαίος καταγράφει τις παραβολές του σπορέως, του κόκκου σινάπεως, του ποιμένος, του βασιλέως και του κακού χρεώστη, του ιδιοκτήτη αμπελώνος και των εργατών, το περιστατικό με τη συκιά, των δύο υιών του αμπελουργού, του αμπελουργού και των κακών δούλων, των γάμων, του δούλου, των δέκα παρθένων και των ταλάντων. Ο Λουκάς διηγείται τις παραβολές των ασκών και του οίνου, της οικίας σε πέτρα και της οικίας σε άμμο, του σπορέως, του καλού σαμαρείτη, του πλουσίου, της συκιάς στον αμπελώνα, του καλού ποιμένος, του ασώτου, του οικονόμου, του πλουσίου και του Λαζάρου -και των ταλάντων.
Οι παραβολές δεν παρουσιάζουν το παραμικρό φιλοσοφικό ενδιαφέρον. Όπως και το υπόλοιπο κείμενο των Ευαγγελίων, δεν ασχολούνται ποτέ με κάποιο μεγάλο οντολογικό ζήτημα, δεν θέτουν κανένα ερώτημα για την ύπαρξη, το είναι, την ελευθερία, την ουσία των όντων, το σύμπαν, τη φύση, την ιδιαιτερότητα του ανθρώπου, την ψυχή, τη συνείδηση, τη φαινομενικότητα, το τραγικό και το παράλογο, το κάλλος, τις θεσμίσεις και τη θεατρικότητα του βίου, τη δικαιοσύνη, την ιστορία, την έρευνα, την έκφραση και τις διαφυγές του ανθρώπου - δεν ασχολούνται σοβαρά ούτε καν με το θάνατο και την αιώνια ζωή, ούτε με τη σχέση καλού και κακού, το αγαθόν και την αμαρτία (στα θέματα αυτά περιορίζονται σε αφελείς γενικότητες και κοινοτoπίες). Τα αντικείμενά τους υποστηρίζουν την ίδια απλοϊκή υπόθεση: η αμαρτία καταδικάζει τον άνθρωπο, ο Read the rest of this entry »
(Σκάλα Συκαμιάς: Η Παναγιά η Γοργόνα, του Μυριβήλη, έξω και μέσα)
*
Ο Ι. Ρωμανίδης εκφράζει την αυθεντική ορθόδοξη θέση σε ό,τι αφορά τις εβραϊκές ρίζες του Ιησού: Με μοναδικήν εξαίρεσιν του Αυγουστίνου, οι Πατέρες υποστηρίζουν ότι ο Ιησούς Χριστός, προ της γεννήσεώς του από την Παρθένον Θεοτόκον (…) είναι Αυτός, ο Οποίος απεκάλυψεν «Εν Εαυτώ» τον Θεόν εις τους Πατριάρχας και Προφήτας της Παλαιάς Διαθήκης (…) Δια τους Πατέρας των Συνόδων το δόγμα της Αγίας Τριάδος ήτο ταυτόν με τας εμφανίσεις του Χριστού, του ασάρκου λόγου, εις τους προφήτας και (του ιδίου Λόγου) με την ανθρωπίνην φύσιν Του εις τους αποστόλους.
Υπάρχουν πολλοί Έλληνες ορθόδοξοι, που προδήλως θαυμάζουν και προσλαμβάνουν την ελληνική κληρονομιά, κρατώντας από την ιουδαϊκή πηγή μόνο την σωτηριολογική παράμετρο, τον Ιησού, αποκαθαρμένον δεόντως (και αυθαιρέτως!) από τις εβραϊκές του καταβολές… Ταυτόχρονα ενσωματώνουν ό,τι τους ταιριάζει από τον αρχαίο ελληνισμό. Read the rest of this entry »
Μέσα στα Ευαγγέλια περιέχονται πολλές αφηγήσεις για τις σχέσεις που ανάπτυσσε ο Ιησούς με τους μαθητές του, αλλά και το πλήθος. Οι αφηγήσεις αυτές είναι πολύ χρήσιμες, καθώς από την προσεκτική ανάγνωσή τους προκύπτει ανάγλυφη η εικόνα εκείνης της εποχής -και των προσώπων που πρωταγωνιστούν.
Όταν, για παράδειγμα, ο Ιησούς επισκέφτηκε ως ραββί τη Ναζαρέτ, οι πατριώτες του δεν του επιφύλαξαν θερμή υποδοχή. Σημειώνει ο Μάρκος[1]: Έλεγε δε αυτοίς ο Ιησούς ότι ουκ έστι προφήτης άτιμος ει μη εν τη πατρίδι αυτού και εν τοις συγγενέσι και εν τη οικία αυτού. Και ουκ ηδύνατο εκεί ουδεμίαν δύναμιν ποιήσαι, ει μη ολίγοις αρρώστοις επιθείς τας χείρας εθεράπευσε. Από την περικοπή αυτή προκύπτει σαφώς ότι ούτε καν οι οικείοι του Ιησού καλοδέχτηκαν το κήρυγμά του, γεγονός που τον λύπησε - μάλλον τον εξόργισε. Ενδιαφέρον όμως έχει και η πληροφορία ότι, σε αυτό το αρνητικό περιβάλλον, δεν μπόρεσε ο Ιησούς να πραγματοποιήσει τη συνήθη θαυματοποιία. Προφανώς επειδή οι συμπατριώτες του, που τον γνώριζαν από παιδί, δεν ήταν δεκτικοί στην αποδοχή της νέας του ιδιότητας, του προφήτη. Ο Ματθαίος προσθέτει μερικές επιπλέον πινελιές[2]: Ουχ ούτος εστιν ο του τέκτονος υιός; Ουχί η μήτηρ αυτού λέγεται Μαριάμ και οι αδελφοί αυτού Ιάκωβος και Ιωσής και Σίμων και Ιούδας; Και αι αδελφαί αυτού ουχί πάσαι προς ημάς εισί; Πόθεν ουν τούτω ταύτα πάντα; Και ουκ εποίησεν εκεί δυνάμεις πολλάς δια την απιστίαν αυτών. Από το απόσπασμα αβίαστα προκύπτει ότι οι κάτοικοι της Ναζαρέτ δεν θεωρούσαν τα πολλά αδέρφια και τις αδελφές του Ιησού ετεροθαλή (τουλάχιστον όχι όλα) ούτε τον Ιησού μοναχοπαίδι της Μαριάμ -πολύ περισσότερο δεν θεωρούσαν τη Μαριάμ παρθένο[3]. Αν γνώριζαν κάτι τέτοιο, η αντιμετώπιση του Ιησού θα ήταν, προφανώς, διαφορετική.
Οι μαθητές του Ιησού εξακολουθούσαν να είναι απλοί άνθρωποι -και να σκέφτονται απλοϊκά. Ο Μάρκος[4], αναφέρει ένα σπαρταριστό περιστατικό, όπου οι Ιάκωβος και Read the rest of this entry »
…φώναζε έντρομος ο γλυκύτατος Θανάσης Βέγγος, σε μια από τις ταινίες του, προσπαθώντας μάταια να αποφύγει τις κακοτοπιές - σατιρίζοντας θαυμάσια, μάλλον χωρίς να το επιδιώκει, μιαν ακόμα ευγενή παράδοση της καθ’ ημάς Ανατολής και της Ορθοδοξίας.
Η πάλη με τα δαιμόνια συνιστά κεντρικό θέμα των Ευαγγελίων, πλην Ιωάννη. Αρχαίες μαγικές πρακτικές συνεχίζουν να εφαρμόζονται κατά συρροήν, καθώς η ύπαρξη και η δράση δαιμονίων θεωρείται αυτονόητη. Ο Ιησούς εκβάλλει επανηλειμμένως δαιμόνια από δαιμονιζομένους, οι οποίοι φαίνεται ότι αφθονούσαν τότε σε εκείνα τα μέρη της Ιουδαίας και της Γαλιλαίας (όπως συμβαίνει και σήμερα, δυστυχώς…)
Οι τρεις Ευαγγελιστές αναδεικνύουν την ενασχόληση περί των δαιμονίων, σε κορυφαίο θέμα της θαυματουργικής δράσης του Ιησού. Κάποιες φορές, μάλιστα, οι αφηγήσεις περιέχουν γκροτέσκα στοιχεία, όπως στην περίπτωση των δαιμονίων που εκβληθέντα από τους ξενιστές τους εισήλθαν κατόπιν διαπραγματεύσεων με τον Ιησού σε Read the rest of this entry »
Οι λεγόμενες Καθολικές Επιστολές, αλλά και μεγάλο μέρος των επιστολών του Παύλου, έχουν ως κύριο θέμα τους τις ενδοεκκλησιαστικές διαμάχες, τουτέστιν την καταπολέμηση των αιρέσεων της εποχής. Προξενεί εντύπωση, πόσο γρήγορα πρόκαναν οι πρωτοχριστιανικές σέχτες να γίνουν μαλλιά - κουβάρια, τα οποία άλλωστε ουδέποτε, έως του νυν, μπήκαν σε τάξη: Η πραγματική ιστορία του χριστιανισμού είναι κατά κύριο λόγο η ιστορία των αιρέσεων που ο ίδιος παρήγαγε - και οι οποίες ταλαιπώρησαν επί αιώνες την ανθρωπότητα, και αξακολουθούν να την ταλαιπωρούν[1].
Όχι ειρήνη, αλλά μάχαιρα (Ματθ. Ι’ 34-38): Μη νομίσητε ότι ήλθον βαλείν ειρήνην επί την γην’ ουκ ήλθον βαλείν ειρήνην, αλλά μάχαιραν. Ήλθον γαρ διχάσαι άνθρωπον κατά του πατρός αυτού και θυγατέρα κατά της μητρός αυτής και νύμφην κατά της πεθεράς αυτής’ και εχθροί του ανθρώπου οι οικιακοί αυτού. Ο φιλών πατέρα ή μητέρα υπέρ εμέ ουκ έστι μου άξιος’ ο φιλών υιόν ή θυγατέραν υπέρ εμέ ουκ έστι μου άξιος’ και ός ου λαμβάνει τον σταυρόν αυτού και ακολουθεί οπίσω μου, ουκ έστι μου άξιος. Το θέμα της μαχαίρας αναφέρεται και από τον Λουκά (Λουκ. ΚΒ’ 36, 38): είπεν ουν αυτοίς’ αλλά νυν ο έχων βαλάντιον αράτω, ομοίως και πήραν, και ο μη έχων πωλήσει το ιμάτιον αυτού και αγοράσει μάχαιραν. Οι δε είπον’ Κύριε, ιδού μάχαιραι ώδε δύο. Ο δε είπεν αυτοίς’ ικανόν εστι. Είναι βέβαια απορίας άξιον πως συνδυάζεται η προτροπή για αρμάτωμα, με τις γνωστές διακηρύξεις περί πραότητας, μη ανταπόδοσης του χτυπήματος κλπ. Ίσως δεν είναι και τόσο ανεξήγητο, αν σκεφτούμε ότι η πραότητα κηρύσσεται στον καλό καιρό, της επιτυχίας, ενώπιον πολλών ενθουσιώντων ακροατών, ενώ η μαχαίρα όταν έχει ήδη φτάσει η κρίσιμη στιγμή όπου οι αντίπαλοι του Ιησού Ιουδαίοι είναι έτοιμοι να τον συλλάβουν για να τον θανατώσουν -και είναι σε θέση να το κάνουν, άρα ο Ιησούς δεν έχει πια την ανθρώπινη ασπίδα των οπαδών του για να τον προστατεύουν μόνο με την παρουσία τους και αναζητά προστασία στα όπλα. Ανθρώπινο, πολύ ανθρώπινο…
Διαβάζοντας κανείς τα ακόλουθα εδάφια του Παύλου, για τη σχέση που πρέπει να έχει ο άνθρωπος με τις εξουσίες, φτάνει να νοσταλγεί τον, περιστασιακά έστω, αναρχικόν Ιησού[1]: Πάσα ψυχή εξουσίαις υπερεχούσες υποτασσέσθω. ου γαρ εστιν εξουσία ει μη από Θεού’ αι δε ούσαι εξουσίαι υπό Θεού τεταγμέναι εισίν. Ώστε ο αντιτασσόμενος τη εξουσία τη του Θεού διαταγή ανθέστηκεν’ οι δε ανθεστηκότες εαυτοίς κρίμα λήψονται. Οι γαρ άρχοντες ουκ εισί φόβος των αγαθών έργων, αλλά των κακών. Θέλεις δε μη φοβήσθαι την εξουσίαν; Το αγαθόν ποίει, και ήξεις έπαινον εξ αυτής’ Θεού γαρ διάκονος εστί σοι εις το αγαθόν, εάν δε το κακόν ποιής, φοβού’ ου γαρ εική την μάχαιραν φορεί’ Θεού γαρ διάκονος εστιν εις οργήν, έκδικος τω το κακόν πράσσοντι. Διό ανάγκη υποτάσσεσθαι ου μόνον δια την οργήν, αλλά και δια την συνείδησιν. Δια τούτο γαρ και φόρους τελείτε’ λειτουργοί γαρ Θεού εισιν εις αυτό τούτο προσκαρτερούντες. Απόδοτε ουν πάσι τας οφειλάς, τω τον φόρον τον φόρον, τω το τέλος το τέλος, τω τον φόβον τον φόβον, τω την τιμήν την τιμήν.
Είναι ίσως η σαφέστερη και πληρέστερη χάρτα του υπηκόου. Ακριβώς γι’ αυτήν οι εξουσίες αποδέχτηκαν (και λάτρεψαν!) τον χριστιανισμό ως θρησκεία. Μέσα σε λίγες παραγράφους δικαιώνονται θεολογικά όλοι οι εξουσιαστές και οι εκμεταλλευτές, από τον αυτοκράτορα μέχρι τον φοροεισπράκτορα! Ακυρώνεται αποφασιστικά η ιστορική επίτευξη του ελληνικού δήμου, δηλαδή της συμμετοχής του πολίτη στην εξουσία. Read the rest of this entry »
Οι Πράξεις αποτελούνται από 28 κεφάλαια. Από αυτά τα πρώτα δώδεκα αφηγούνται όσα συνέβησαν τον πρώτο καιρό στα Ιεροσόλυμα και τα υπόλοιπα είναι αφιερωμένα στη δράση του Παύλου.
Μετά την Ανάληψη του Ιησού ακολούθησε η εκλογή του Ματθία στη θέση του Ιούδα. Κατά την Πεντηκοστή πραγματοποιήθηκε η κάθοδος του Αγίου Πνεύματος και η πρώτη επίσημη ομιλία γλωσσών από τους μαθητές[1]: και επλήσθησαν άπαντες Πνεύματος αγίου, και ήρξαντο λαλείν ετέραις γλώσσαις καθώς το Πνεύμα εδίδου αυτοίς αποφθέγγεσθαι (…) γενομένης δε της φωνής ταύτης συνήλθε το πλήθος και συνεχύθη, ότι ήκουον είς έκαστος τη ιδία διαλέκτω λαλούντων αυτών[2].
(Πέτρος και Παύλος, με το μαγικό χέρι του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου. Προσέξτε πως αποδίδει ο El Greco την μεταξύ τους αγάπη. Προσέξτε ιδιαίτερα πως προστατεύει ο απηυδησμένος Πέτρος το κλειδί της βασιλείας των Ουρανών - μπας και το βουτήξει ο …Άλλος, που τον έχει κιόλας εκτοπίσει στο πλάι. Προσέξτε ακόμα την ολοφάνερη ευτυχία και ευχαρίστηση που τους διακρίνει, ως αποτέλεσμα της αγάπης που κηρύσσουν. Τα μάτια, τα χέρια, οι εκφράσεις - ακόμα και τα ενδύματά τους, τα λένε όλα!)
*
Η αγάπη είναι η λέξη -φετίχ των χριστιανών.
Η αγάπη, ωστόσο, δεν είναι παγκόσμιος νόμος. Αντίθετα, η προσεκτική παρατήρηση της φύσης μας αποκαλύπτει ότι ο φόνος, ο συνεχής, ανελέητος, αναπότρεπτος φόνος είναι η απόλυτη αναγκαιότητα για τη συνέχεια της ζωής. Η επιβίωση όλων των έμβιων όντων βασίζεται στην πρόσληψη των προϊόντων του φόνου. Ο θάνατός σου, η ζωή μου! Ο άνθρωπος δεν εξαιρείται. Υπό αυτές τις συνθήκες, υπάρχει χώρος και χρόνος για την εκδήλωση της αγάπης;
(Ομάδα γυναικών. Χειρ Εμ. Πανσέληνου, Πρωτάτο, Καρυές)
Κεντρικό θέμα στη διδασκαλία του Παύλου αποτελεί η αντιμετώπιση της αμαρτίας, η οποία πριν τον Ιησού γινόταν δια του νόμου, αλλά τώρα τα πράγματα έχουν αλλάξει (Ρωμ. ζ’ 7-8): Τι ουν ερούμεν; ο νόμος αμαρτία; μη γένοιτο’ αλλά την αμαρτίαν ουκ έγνων ει μη δια νόμου’ την τε γαρ επιθυμίαν ουκ ήδειν ει μη ο νόμος έλεγεν, ουκ επιθυμήσεις’ αφορμήν δε λαβούσα η αμαρτία δια της εντολής κατειργάσατο εν εμοί πάσαν επιθυμίαν’ χωρίς γαρ νόμου αμαρτία νεκρά. Ο Παύλος μας δείχνει γλαφυρά πως μπορεί ο νόμος να παράγει τα αντίθετα αποτελέσματα από εκείνα τα οποία επιδιώκει.
(Απόστολος Πέτρος. Έργο του Εμ. Πανσέληνου, Πρωτάτο, Καρυές)
Οι πρώτες χριστιανικές κοινότητες δεν υστερούσαν καθόλου σε αυτοεκτίμηση. Την αντίληψη που είχαν για τον εαυτό τους την αποδίδει θαυμάσια ο Πέτρος (Α’ Πετρ. β’ 9): Υμείς δε γένος εκλεκτόν, βασίλειον ιεράτευμα, έθνος άγιον, αλός εις περιποίησιν, όπως τας αρετάς εξαγγείλητε του εκ σκότους υμάς καλέσαντος εις το θαυμαστόν αυτού φως. Εννοείται ότι οι χαρακτηρισμοί προέρχονται κατευθείαν και επακριβώς από την εβραϊκή παράδοση.
Αυτό το βασίλειον ιεράτευμα όμως αποτελείτο από ανθρώπους, οι οποίοι έπρεπε να έχουν μια συγκεκριμένη κοινωνική συμπεριφορά, έναν κώδικα αξιών κλπ. Με αυτά ασχολήθηκαν οι απόστολοι και χάρις στις Πράξεις και στις Επιστολές μας άφησαν μια αρκετά κατατοπιστική εικόνα για την εποχή τους (1). Read the rest of this entry »
Στις Πράξεις φαίνεται πόσο απασχολούσε τις πρώτες χριστιανικές κοινότητες το θέμα της ομαλής ένταξης των μη Εβραίων προσύλητων στην Εκκλησία. Για τους Εβραίους πιστούς του Ιησού ήταν πολύ δύσκολο να αποδεχθούν την συνύπαρξη με αδελφούς οι οποίοι δεν είχαν υποστεί περιτομή, ούτε είχαν υποχρέωση να τηρούν τον μωσαϊκό νόμο, όπως έπρατταν οι ίδιοι. Αγανακτούσαν μάλιστα με τον Παύλο ο οποίος δίδασκε τους νέους χριστιανούς εξ Εβραίων ότι η περιτομή είναι περιττή. Το …σοβαρότατο ζήτημα της περιτομής λύθηκε ουσιαστικά όταν καταστράφηκε από τους Ρωμαίους η Ιερουσαλήμ – και μαζί της η χριστιανική της κοινότητα. Τον καιρό που δρούσε ο Παύλος ωστόσο, αποτελούσε ένα από τα κεντρικά και πλέον ακανθώδη ζητήματα που είχε να αντιμετωπίσει. Φυσικό λοιπόν είναι ότι καταλαμβάνει μεγάλο μέρος στα κείμενα των επιστολών του (Ρωμ. Β’ 24-29 και ολόκληρα τα κεφάλαια Γ’ & Δ’. Ολόκληρη η προς Γαλάτας και τα τέσσερα πρώτα κεφάλαια της προς Εφεσίους είναι αφιερωμένα στο ζήτημα της περιτομής, ενώ υπάρχουν διάσπαρτες αναφορές και σε άλλα σημεία των κειμένων του Παύλου).
Τελευταια σχολια