lesbos130707-095.jpg

lesbos130707-150.jpg

(Σκάλα Συκαμιάς: Η Παναγιά η Γοργόνα, του Μυριβήλη, έξω και μέσα)

*

Ο Ι. Ρωμανίδης εκφράζει την αυθεντική ορθόδοξη θέση σε ό,τι αφορά τις εβραϊκές ρίζες του Ιησού: Με μοναδικήν εξαίρεσιν του Αυγουστίνου, οι Πατέρες υποστηρίζουν ότι ο Ιησούς Χριστός, προ της γεννήσεώς του από την Παρθένον Θεοτόκον (…) είναι Αυτός, ο Οποίος απεκάλυψεν «Εν Εαυτώ» τον Θεόν εις τους Πατριάρχας και Προφήτας της Παλαιάς Διαθήκης (…) Δια τους Πατέρας των Συνόδων το δόγμα της Αγίας Τριάδος ήτο ταυτόν με τας εμφανίσεις του Χριστού, του ασάρκου λόγου, εις τους προφήτας και (του ιδίου Λόγου) με την ανθρωπίνην φύσιν Του εις τους αποστόλους.

Υπάρχουν πολλοί Έλληνες ορθόδοξοι, που προδήλως θαυμάζουν και προσλαμβάνουν την ελληνική κληρονομιά, κρατώντας από την ιουδαϊκή πηγή μόνο την σωτηριολογική παράμετρο, τον Ιησού, αποκαθαρμένον δεόντως (και αυθαιρέτως!) από τις εβραϊκές του καταβολές… Ταυτόχρονα ενσωματώνουν ό,τι τους ταιριάζει από τον αρχαίο ελληνισμό. Αν επιμείνουμε, θα διαπιστώσουμε μια παντελώς έωλη επιλεκτικότητα: κάθε ορθόδοξος αυτής της κατηγορίας επιλέγει όσα και όποια στοιχεία τον βολεύουν – και απορρίπτει όλα τα υπόλοιπα. Ανθρώπινο, πολύ ανθρώπινο, όπως θα έλεγε, γελώντας κάτω από τα μουστάκια του, ο μεγάλος Γερμανός… Είναι κρίμα η αριστερά να ξεπέσει τόσο, ώστε να επιχειρήσει έναν ανάλογο βολικό συγκρητισμό στην …Ορθοδοξία.

Η αρχαία ελληνική θρησκευτικότητα είναι εξίσου αυθαίρετη με την χριστιανική, έστω και αν υπερτερεί σε καλαισθησία, έστω κι αν είναι καταφανώς σε πληρέστερη συμφωνία με την ανθρώπινη φύση. Αλλά στον ελληνικό κόσμο υπάρχουν οι μεγάλοι στοχαστές, οι οποίοι προσπάθησαν να ανιχνεύσουν την αλήθεια, αδέσμευτοι από δόγματα και πνευματικούς καταναγκασμούς. Υπάρχει, για παράδειγμα, ο μέγας Δημόκριτος, που βάζει τα πράγματα στη θέση τους, ως προς το θέμα του σώματος και της ψυχής: ένιοι θνητής φύσεως διάλυσιν ουκ ειδότες άνθρωποι, συνειδήσει δε της εν τω βίω κακοπραγμοσύνης, τον της βιωτής χρόνον εν ταραχαίς και φόβοις ταλαιπωρέουσι, ψεύδεα του μετά την τελευτήν μυθοπλαστέοντες χρόνου.

Αυτή είναι μια μεγάλη, συντριπτική, διαφορά. Στον ελληνισμό θα συναντήσουμε πλήθος διαφορετικές εκδοχές του κόσμου και της αλήθειας, ενώ ο χριστιανισμός διαθέτει μία και μόνη, εκείνη των Εβραίων δηλαδή, όπως την εξέλιξαν οι Πατέρες, χωρίς την παραμικρή εναλλακτική δυνατότητα. Διότι, κάθε παρέκκλιση, ως αίρεση, θερίζεται σύρριζα.

Μια δεύτερη, σημαντική διαφορά, εντοπίζει ο Τ. Φωτόπουλος: Έτσι, μολονότι η αρχαιοελληνική θρησκεία, όπως κάθε θρησκεία, ήταν ανορθολογική, εντούτοις δεν ήταν το ίδιο ασύμβατη με τον ορθολογικό χαρακτήρα του δημοκρατικού πολιτεύματος, όπως η χριστιανική. Και αυτό, διότι δεν επέβαλε ηθικούς κώδικες, που δήθεν απορρέουν από κάποια ανύπαρκτη υπερβατική οντότητα.