Με ενδιαφέρον αναμένεται η τοποθέτηση του κόμματος των Οικολόγων – Πράσινων για τις εξελίξεις σχετικά με την ονομασία της FYROM. Επιθυμώντας να συμβάλλω στον προβληματισμό, ως φίλος, συνέταξα το ακόλουθο κείμενο, το οποίο έστειλα προς το Πολιτικό Συμβούλιο. Ταυτόχρονα, το ανεβάζω στην καλύβα.

*

1. Το θέμα του ονόματος είναι «τελειωμένο»;

Πολλοί ισχυρίζονται ότι είναι πια αργά και πως η «Δημοκρατία της Μακεδονίας» έχει κατοχυρώσει, εν τοις πράγμασι, το συνταγματικό της όνομα στη διεθνή κοινότητα. Ότι δεν έχει νόημα για την Ελλάδα να επιμένει σε μια υπόθεση που έχει πλέον κριθεί, εφόσον 117 χώρες (η μεγάλη πλειοψηφία των χωρών- μελών του ΟΗΕ), αλλά και όλες οι «μεγάλες» χώρες, οι γείτονες στα Βαλκάνια κλπ έχουν αναγνωρίσει τη FYROM ως «Μακεδονία». Ότι η Ελλάδα δεν έχει συμμάχους σε αυτό το θέμα. Ότι η διεθνής κοινή γνώμη είτε αδιαφορεί, είτε τάσσεται υπέρ της «Δημοκρατίας της Μακεδονίας».

Τα πράγματα είναι έτσι, αλλά όχι ακριβώς. Σε όλους τους διεθνείς οργανισμούς (του ΟΗΕ συμπεριλαμβανομένου), στις αθλητικές συναντήσεις – ακόμα και στη Eurovision, το κράτος των βορείων γειτόνων μας εξακολουθεί να ονομάζεται FYROM – και αυτό συμβαίνει διότι έτσι επιθυμεί η Ελλάδα. Τώρα, μετά από 15 χρόνια ύπαρξης, το νεοπαγές κράτος επιδιώκει την ένταξή του στους βορειοατλαντικούς σχηματισμούς και την ΕΕ. Αλλά, για να συμβεί κάτι τέτοιο, πρέπει να προηγηθεί η συναίνεση της Ελληνικής Δημοκρατίας. Το πραγματικό ερώτημα τίθεται ως εξής: έχει η Ελλάδα το δικαίωμα και τη δυνατότητα να μπλοκάρει αυτές τις εντάξεις, για όσο χρόνο δεν επιτυγχάνεται συμφωνία μεταξύ των δύο χωρών για το όνομα;

2. Γιατί η Ελλάδα πρέπει να επιμείνει στο θέμα του ονόματος;

Κάποιοι επικαλούνται το επιχείρημα ότι και σε άλλες περιπτώσεις (Λουξεμβούργο, Μολδαβία, Αζερμπαϊτζάν) κράτη πήραν το όνομα πολύ ευρύτερων περιοχών, χωρίς να ενοχληθεί κανένας. Ομολογώ ότι δεν γνωρίζω λεπτομέρειες για τους συσχετισμούς δυνάμεων και τα διατρέξαντα στην περίπτωση του Λουξεμβούργου, αλλά η επίκληση των άλλων δύο παραδειγμάτων είναι εξαιρετικά άτυχη, αν ληφθούν υπόψη οι ιστορικές συνθήκες (ΕΣΣΔ).

Η ίδια η FYROM ονομάστηκε «Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας» στα πλαίσια των στρατηγικών επιλογών (και επιδιώξεων) μιας μικρής Βαλκανικής Αυτοκρατορίας (της Τιτοϊκής Γιουγκοσλαβίας). Τώρα, όμως, δεν υπάρχουν πια ούτε Γιουγκοσλαβία, ούτε ΕΣΣΔ. Η δυναμική των εξελίξεων δημιούργησε ένα νέο κράτος, το οποίο αυτοονομάστηκε «Δημοκρατία της Μακεδονίας». Είναι αυτονόητη η αποδοχή αυτής της ονοματοδοσίας;

Αν η FYROM βρισκόταν κάπου μεταξύ Νορβηγίας, Δανίας και Σουηδίας, ενδεχομένως να μην υπήρχε κανένα πρόβλημα. Ενδεχομένως, γιατί παλαιότερα υπήρξαν και στη Δυτική / Κεντρική Ευρώπη εκρηκτικές αντιπαραθέσεις για τα ονόματα των νέων κρατών. Παράδειγμα, το όνομα της Αυστρίας, όπου επικράτησε τελικά η άποψη της Γερμανίας, μόλις ηττημένης στο Β’ παγκόσμιο Πόλεμο – και υπό κατοχήν!

Αλλά, έτσι κι αλλιώς, εδώ είναι Βαλκάνια, δεν είναι παίξε γέλασε! Πολλοί θεωρούσαμε αδιανόητο, πριν το 1990, ότι θα ξαναγίνει πόλεμος στη γειτονιά μας – ειδικά στη Γιουγκοσλαβία. Κι όμως, το αδιανόητο συνέβη και συμβαίνει ακόμα, ενώ τα χειρότερα εξακολουθούν να υφίστανται, ως πιθανότητα, στο Κόσοβο! Οφείλουμε, λοιπόν, να είμαστε προσεκτικοί – πάντως όχι τόσο άνετοι όσο η Βενεζουέλα ή ο Καναδάς, που αναγνώρισαν τη «Δημοκρατία της Μακεδονίας».

Κάθε νέα κρατική οντότητα (παντού, αλλά πολύ περισσότερο στα Βαλκάνια) οφείλει να συνδυάσει δύο δεδομένα:

  • να εξασφαλίζει το δικαίωμα του αυτοπροσδιορισμού της εθνότητας ή των εθνοτήτων που το απαρτίζουν, και,
  • να μη δημιουργεί με τις ιδρυτικές του επιλογές πρόβλημα στην ειρηνική συνύπαρξή του με τα γειτονικά κράτη.

Η FYROM, με την επιλογή του ονόματος «Δημοκρατία της Μακεδονίας» καταστρατηγεί και τις δυο αυτές προϋποθέσεις.

Την πρώτη, γιατί ο πληθυσμός της FYROM δεν είναι αμιγής. Υπάρχουν εκεί μεγάλες (Αλβανική) ή μικρές μειονότητες (Βούλγαροι, τσιγγάνοι κλπ). Ειδικά για την Αλβανική μειονότητα υπάρχει η σοβαρή πιθανότητα να εξελιχτεί σε πλειονότητα, σε μερικά χρόνια, λόγω της διαφοράς με τους άλλους στο δημογραφικό. Δεν συνιστά πρόβλημα το κράτος στο οποίο συν-ιδρυτής είναι η (μεγάλη) Αλβανική μειονότητα, να ονομάζεται αποκλειστικά σε σχέση με την κυρίαρχη σήμερα πλειονότητα; Και ας μη σπεύσει κανείς να πει πως οι Αλβανοί δεν έχουν πρόβλημα, γιατί πολύ απλά θα πει ανοησίες: ας θυμηθούμε την ένοπλη εξέγερση των Αλβανών της FYROM, το 2000 – πραγματική υποθήκη για το μέλλον των δύο εθνοτήτων…

Πέρα από τα σύνορα της FYROM υπάρχει η υπόλοιπη Μακεδονία (πολύ μεγαλύτερη από άποψη έκτασης και πληθυσμού) αποτελώντας μέρος της Βουλγαρίας και της Ελλάδας. Καλώς ή κακώς η Ελλάδα θεωρεί πως η μονοπώληση του ονόματος «Μακεδονία» αποτελεί πρόβλημα, αφού, για κάθε καλόπιστο παρατηρητή, η Μακεδονία είναι μια γεωγραφική οντότητα με μεγάλη έκταση και (το κυριότερο) με πολλές εθνότητες, εντός και εκτός FYROM.

Πολύ σωστά, λοιπόν, οφείλει να αντιδρά με όλα τα ειρηνικά (διπλωματικά) μέσα που έχει στη διάθεσή της, από τη στιγμή που αποδέχεται πλήρως το δικαίωμα αυτό-προσδιορισμού του πληθυσμού της FYROM, το οποίο ούτε κατ΄ ελάχιστον θίγεται με την αποδοχή της ελληνικής πρότασης για σύνθετη ονομασία (πχ Άνω Μακεδονία). Ουδείς εχέφρων άνθρωπος αμφισβητεί στους κατοίκους της FYROM να αυτοπροσδιορίζονται ως Μακεδόνες, Αλβανοί, Βλάχοι, Βούλγαροι, Έλληνες, Ρομ, κλπ. Αλλά, παράλληλα, ουδείς εχέφρων άνθρωπος στην Ελλάδα, που γνωρίζει στοιχειωδώς την ιστορία της περιοχής, δε μπορεί να συναινέσει στη μονοπώληση του ονόματος «Μακεδονία» από τη συγκυριακή πλειοψηφία εντός της FYROM, που την απαιτεί.

Αντίθετα, η ηγεσία της FYROM θα πρέπει να αποδείξει πειστικά στη διεθνή κοινότητα γιατί θίγεται στο παραμικρό το δικαίωμα αυτοπροδιορισμού, εάν υιοθετηθεί από το νέο κράτος μια σύνθετη ονομασία, που θα περιλαμβάνει τη λέξη «Μακεδονία». Ως τότε, η Ελληνική Δημοκρατία έχει κάθε δικαίωμα να αντιδρά, με κάθε ειρηνικό μέσο που έχει στη διάθεσή της, στις σκληρά εθνικιστικές (γιατί περί αυτού πρόκειται) επιλογές της ηγεσίας της συγκυριακής πλειοψηφίας του πληθυσμού της FYROM, σε σχέση με το όνομα της χώρας τους.

Κλείνοντας αυτό το κεφάλαιο θέλω να σημειώσω πως δεν ασχολήθηκα καθόλου με τον δικό μας, τον ελληνικό εθνικισμό, γιατί, όπως δείχνουν τα πράγματα, αυτός έχει υποστεί συντριπτική πολιτική και ιδεολογική ήττα, στο συγκεκριμένο θέμα. Σημειώνω, επίσης, πως συνιστά μη συγγνωστή πολιτική αφέλεια η άκριτη υιοθέτηση των επιχειρημάτων του Φυρομιανού εθνικισμού, με άλλοθι την ύπαρξη του δικού μας. Ελπίζω πως αυτό το θλιβερό φαινόμενο, που παρατηρείται σε ορισμένες συνιστώσες του ΣΥΡΙΖΑ, δεν θα εμφανιστεί και στο χώρο των Οικολόγων – Πράσινων.

Αν, παρ’ ελπίδα, συμβεί κάτι τέτοιο, θα πρόκειται για πραγματική πολιτική αυτοχειρία.

3. Έχει η Ελλάδα τη δυνατότητα να επιβάλλει τη δική της άποψη;

Γνώμη μου είναι πως ναι. Οι δύο χώρες (Ελληνική Δημοκρατία και FYROM) δεν είναι συγκρίσιμες, από καμιά άποψη. Υποθέτω πως και στις διεθνείς σχέσεις επικρατεί, κατά κάποιον τρόπο, η λογική της λαϊκής έκφρασης δε χαλάς παπά, για να φτιάξεις διάκο. Το σημαντικότερο πρόβλημα είναι η εμπλοκή των «μεγάλων» δυνάμεων, που θέλουν με κάθε τρόπο να στερήσουν τη δυνατότητα αυτοπροσδιορισμού στους Αλβανούς της Βαλκανικής, επικαλούμενοι υποκριτικότατα το ίδιο δικαίωμα για τους σλαβομακεδόνες. Πιστεύουν πως η ιστορική δυναμική των εθνικισμών τα Βαλκάνια μπορεί να ελεγχθεί από τους ίδιους – αλλά αυτό δε σημαίνει πως κρίνουν σωστά.

4. Οι Οικολόγοι – Πράσινοι και οι ονοματοδοσίες

Οι ιστορικές αναδρομές (στο απώτατο ή το πρόσφατο παρελθόν) είναι χρήσιμες, αλλά μπορεί να είναι εξαιρετικά επισφαλείς ως εργαλεία για τη διαμόρφωση μιας πολιτικής θέσης για το σήμερα και το αύριο. Οι Οικολόγοι – Πράσινοι έχουν κάθε λόγο να στηρίξουν τη σημερινή επίσημη θέση της Ελληνικής Δημοκρατίας. Η επίκληση (που ακούγεται…) της προοπτικής για αναγνώριση της FYROM ως «Μακεδονίας» αρκεί και αυτοί να αναγνωρίσουν την …Ελληνική Μακεδονία, ως περιφέρεια της Ελληνικής Δημοκρατίας και να συνάψουν σχέσεις μαζί της, είναι, επιεικώς, αφελής – και σε κάθε περίπτωση απαράδεκτη. Ακόμα χειρότερα θα είναι αν οι Οικολόγοι – Πράσινοι μιμηθούν την «Οικολογική Πρωτοβουλία» του ΣΥΡΙΖΑ, που …χαιρετίζει τη «Δημοκρατία της Μακεδονίας».

Προσωπικά είμαι βέβαιος πως η συντριπτική πλειοψηφία των 75.500 πολιτών που ψήφισαν στις εκλογές του Σεπτεμβρίου τους Οικολόγους – Πράσινους, αλλά και ελληνική κοινή γνώμη στο σύνολό της, περιμένει με ενδιαφέρον μια τολμηρή τοποθέτηση από το κόμμα της πολιτικής οικολογίας. Μια τοποθέτηση που θα συμμερίζεται απολύτως το δικαίωμα του αυτοπροσδιορισμού για τις όλες τις εθνότητες και τους πληθυσμούς. Που θα ξεπερνάει τη λογική των εθνικισμών, όπου κι αν εκδηλώνονται. Που θα λαμβάνει υπόψη τα συμφέροντα και τις προσδοκίες όλων των εθνοτήτων της περιοχής. Που θα συμβάλλει στην ειρηνική συνύπαρξη, τη συνεργασία και τη φιλία των κρατών και των λαών της περιοχής. Που θα αντιδρά στους αμερικανονατοϊκούς σχεδιασμούς για τα Βαλκάνια και στη βίαιη υλοποίησή τους, με την επίκληση ή τη χρήση ωμής βίας.

Οι Οικολόγοι – Πράσινοι θα πρέπει να διακηρύξουν σε όλους τους τόνους (και προς τα έξω, και προς τα μέσα) πως όχι μόνο δεν έχουμε, ως Ελληνική Δημοκρατία, να χωρίσουμε τίποτα με το κράτος της (Άνω) Μακεδονίας και με καμιά εθνότητά του, αλλά αντίθετα πρέπει να συνεργαστούμε στενά, για να αντιμετωπίσουμε τα μεγάλα προβλήματα που μας αφορούν όλους – πρώτα και κύρια την οξύτατη οικολογική κρίση, όπως αυτή εκδηλώνεται, χωρίς να καταλαβαίνει από σύνορα ή ονόματα, στη γειτονιά μας.

ΥΓ. Ως πρόσθετη πηγή για υλικό και επιχειρήματα, προτείνω μια από τις πολλές συζητήσεις που εξελίσσονται αυτό τον καιρό στο διαδίκτυο:

https://panosz.wordpress.com/2007/10/23/macedonia/