Του Μιχάλη Μιχελή

Υπάρχουν τόποι που θέλεις να τους επισκεφτείς, επειδή έχουν πάει πολλοί κι έχουν ωραίες εντυπώσεις. Αλλού πάλι ταξιδεύεις, γιατί διάβασες για δαύτους κι έχεις περιέργεια να δεις ονομαστούς αρχαιολογικούς χώρους. Ο τουρισμός έχει πολλές αφορμές για να σε παρασύρει.

Όταν όμως μέσα σου μπει το σαράκι του εξερευνητή, εκεί αλλάζουν οι προτεραιότητες της περιέργειας. Σε τραβάει το ένστικτο. Αναζητείς το διαφορετικό, τη λεπτομέρεια, αυτό που ταρακουνάει, τους εσωτερικούς σου προσανατολισμούς.

Στις «Αόρατες Πόλεις» του ‘Ιταλο Καλβίνο, ο ταξιδευτής αναζητά τους άγριους τόπους, τον ελκύει ο πόθος της πόλης πρόκλησης. Κι αν κάποτε συναντηθεί μ’ αυτή, δεν είναι όπως την ονειρεύονταν. Άργησε να φτάσει. Την βρήκε στα γεράματά της. Μόνο απομεινάρια αναμνήσεων έμειναν…

Δεν είδα το Θεό! Είδα όμως το σπίτι του.

Ιούλιος του ΄69. Ο πρώτος άνθρωπος στη σελήνη. Απ’ εκεί αγναντεύει τη Γή και συλλογάται φωναχτά. «Είναι ωραία. Είναι ένας γαλάζιος πλανήτης. Όσο τον αντικρίζω, αναπολώ νοσταλγικά, το τι άφησα πίσω. Λες κι ακούω μια μουσική, μια μελωδία, που ξεπηδά από το απόλυτο κενό, που τρυπά το σκοτάδι του σύμπαντος, να έρχεται απ’ εκεί, από εσάς.» Τα λόγια αυτά, βγήκαν από τα έντονα συναισθήματα του Νιλ Άρμστρογκ.

Τρία χρόνια νωρίτερα απ’ αυτό το περιστατικό. Σεπτέμβρης του 1966. Ο Τζόρτζ Χάρισσον, ένα από τα παιδιά των Beatles, καθισμένος κατάχαμα, σ’ ένα βαρκό-σπιτο, στη λίμνη Νταλ του Σριναγκάρ στο Κασμίρ, μαθαίνει από το δάσκαλό του Ραβί Σανγκάρ, το πώς παίζεται το σιτάρ. Το «μαγικό» έγχορδο της ινδικής μουσικής. Τα «σκαθάρια» αναζητούν ν’ αλλάξουν το ηχητικό τους στιλ, μιας κι έχουν βάλει στη σκέψη τους, την ανατολική φιλοσοφία.

Η γενιά του ΄60, η επαναστατημένη αντισυμβατική νεολαία των λουλουδιών, ψάχνει νέα, πρωτόγνωρα μονοπάτια, για να συναντήσει την ουτοπία. Μια νέα αντίληψη στη ζωή. Στις ανθρώπινες σχέσεις. Να σπάσει το βαρετό κατεστημένο, που έκτισε ένας πολεμοχαρής, ανδροκρατικός, εγωιστικός δυτικός πολιτισμός. Η μαγική λέξη ονοματίζεται: «Σάνγκρι Λα». Η φανταστική πολιτεία, το εξωτικό μέρος, ο τόπος της ευτυχίας. Η Γη της Εδέμ. Γεωγραφικά προσδιορίζεται εκεί, στις ομορφιές του Κασμίρ. Ανάμεσα στα πανύψηλα Ιμαλάϊα.

«Ταξιδεύω στο χώρο και στο χρόνο, για να βρω τον άλλο μου εαυτό. Βρίσκομαι ανάμεσα σε μια ευγενική φυλή, που μ’ έχει συνεπάρει η ομορφιά της κι ο χαρακτήρας της. Μιλώ και τραγουδώ μαζί της, μ’ ευγενικούς, ονειρικούς ήχους. Λες κι είμαι πρωταγωνιστής σ’ ένα παραμύθι. Ψάχνω να βρω που βρίσκομαι αυτό το κατακαλόκαιρο. Είμαι στην μυθική χώρα του Σάνγκρι Λα», τραγουδούν οι Led Zeppelin, στο θρυλικό κομμάτι  της δεκαετίας του ΄70 «Κασμίρ».

Αρχές του ΄70. Σ’ ένα βαρκό-σπιτο στη λίμνη του Σριναγκάρ, την Νταλ. H σελήνη προβάλλει επιβλητική πάνω από μια βουνοκορφή των Ιμαλαΐων. Το φεγγαρόφωτο λαμπυρίζει στα νερά κι αναδεικνύει το τοπίο. Mια θεσπέσια ατμόσφαιρα. Οι βάρκες της λίμνης, οι λεγόμενες «σικάρες», γλιστρούν ανάμεσα σε νούφαρα, κήπους ολάνθιστους κι ευωδιαστούς. Μόνο το κουπί ακούγεται στη σιγαλιά της νυχτιάς εκείνης. Καθισμένος στη βεράντα ενός βαρκόσπιτου, ο πρωτοπόρος της σελήνης ο Νιλ Άρμστρογκ, κοιτάζει νοσταλγικά το φεγγάρι. Θυμάται τα πρώτα του βήματα εκεί πάνω. Του ΄ρχονται στη σκέψη, τα λόγια που ξεστόμισε τότε. Για την ομορφιά του πλάστη, που στόλισε τη Γή μας. Απ’ εκεί ψηλά έψαξε τον παράδεισο. Κι όταν με το καλό βρέθηκε πάλι ανάμεσα στους ανθρώπους, έβαλε για στόχο να πάει στο Κασμίρ. Στη μαγική λίμνη του Σριναγκάρ. «Εκεί πρέπει να είναι η Σάνγκρι Λα, ο τόπος της απόλυτης ομορφιάς, όπως περιέγραψε στο βιβλίο του «Ο τελευταίος Ορίζοντας» το 1933, ο Τζέιμς Χίλτον.

Και να τώρα ήταν εκεί κι άκουγε να ’ρχονται από πέρα, από την εξωτική κοιλάδα του Σάνγκρι Λα, οι νότες από το βιολί του Γιακούντι Μενουχίν, πού ήταν ένας από τους θαμώνες της λίμνης Νταλ.

Υπάρχουν πάμπολλοι ωραίοι τόποι στον πλανήτη μας. Ο καθείς με τη χάρη του. Όμως αυτό εκεί, πέρα στα βάθη της Ασίας, είναι το κάτι άλλο. Η απόλυτη ομορφιά. Γι’ αυτό και τον τίμησαν ποιητές, μουσικοί, άνθρωποι κάθε φυλής, που πιστεύουν ότι τα παραμύθια, κρύβουν μέσα τους μια αλήθεια. Από κάπου ξεπηδούν τα όνειρα.

Πάνω από 200 ποικιλίες λουλουδιών, κρεμαστοί κήποι, πανύψηλα έλατα, κέδροι, παγόνια, αρπακτικά, πουλιά κάθε μεγέθους και χρώματος, λίμνες, ποτάμια, παγετώνες, κι απέραντα λιβάδια, με άλογα να βόσκουν ελεύθερα , μαζί με το σήμα κατατεθέν της περιοχής. Τα μοναδικά στον κόσμο πρόβατα κασμίρ και τα κατσίκια πασμίνες, με το πιο εκλεκτό μαλλί στον πλανήτη.

Όταν ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Φραγκλίνος Ρούσβελτ, είδε το 1937, το φιλμ του Φρανκ Καπρα, «Ο τελευταίος Ορίζοντας», μαγεύτηκε. Έτσι αποφάσισε, να ονομάσει το προεδρικό κτήμα στο ορεινό Μέριλαντ, σε «Σάνγκρι Λα». (Αργότερα το μετονόμασε ο Αϊζενχάουερ, σε «Καμπ Ντέιβιντ»).

Στα μεταπολεμικά χρόνια, όταν επανήλθε η ειρήνη και γύρισε η κατεστραμμένη ζωή των κοινωνιών σε δημιουργικές πράξεις, ο άνθρωπος αναζήτησε τα ψυχικά του διέξοδα. Επιδίωξε την εκτόνωση. Οι φανταχτεροί κήποι, οι αλλόκοτοι τόποι των Ιμαλαΐων, οι εξωτικές κοιλάδες της Ασίας, με τον μυστικισμό τους, γίνανε το κέντρο του ενδιαφέροντος κάθε περιοδικού, κάθε φωτογράφου, κάθε εκκεντρικού, που έψαχνε ν’ απαθανατίσει κάτι τι, από το διαχρονικό μύθο εκείνης της ουτοπικής κοιλάδας του Σάνγκρι Λα.

«Θα φύγω προς τα μέρη του Θεού, στη λίμνη του Σριναγκάρ, στο Κασμίρ», λέει ο πρωταγωνιστής του βιβλίου του Έντουαρντ Φόρστερ «Το πέρασμα στην Ινδία» (1924). Κι ήταν πράγματι ένας τόπος που αν ο Θεός έκανε διακοπές στη Γή, σίγουρα θα πήγαινε εκεί, για να ξεκουραστεί…

Μια πατρίδα, με τρεις θρησκείες.

Όλα κυλούσαν σχεδόν ειρηνικά, μέχρι τις αρχές του ΄90 στο Κασμίρ. Οι σχέσεις Πακιστάν και Ινδίας, ήταν πάντα τεταμένες από τότε που χώρισαν τα τσανάκια τους, το 1947 Μωαμεθανοί και Ινδουιστές. Το Κασμίρ παρέμεινε η πέτρα του σκανδάλου. Η πλειοψηφία του πληθυσμού ασπάζεται το κοράνι κι είναι σουνίτες (οι σιίτες είναι ελάχιστοι). Όμως σ’ αυτό τον ορεινό χώρο των Ιμαλαΐων, με τις εύφορες κοιλάδες, τις φοβερές βουνοκορφές, με πρώτη εκεί του «Κ2» στο Καρακορούμ (τη δεύτερη ψηλότερη στον κόσμο), ο θρησκευτικός φανατισμός, έγινε το αξεπέραστο εμπόδιο, για την ειρηνική συνύπαρξη των ανθρώπων. Μουσουλμάνοι, ινδουιστές και βουδιστές, φτιάχνουν την ξεχωριστή κουλτούρα των περιοχών τους.

Τα αίτια της κρίσης του Κασμίρ, βρίσκονται στα στρατηγικά περάσματα. Η μεγαλομανής Ινδία, έχει μπλέξει με το φιλόδοξο Πακιστάν, που οραματίζεται να φτιάξει τα παλιά μωαμεθανικά χαλιφάτα. Η Ινδία με τον αχανή πληθυσμό της, την ιστορία της και στις πλουτοπαραγωγικές πηγές της, ζητάει μια θέση περίοπτη, ανάμεσα στις υπερδυνάμεις του πλανήτη. Ο πακιστανικός εθνικισμός, στηρίζεται στον θρησκευτικό του φανατισμό. Άντε λοιπόν να ξεμπλέξεις την έχθρα των «ξυπόλυτων», που κουβαλούν στις πλάτες τους πυρηνικά όπλα κι απειλούν ο ένας τον άλλο. Οι Πακιστανοί με την στήριξη των ΗΠΑ και οι Ινδοί με τους Ρώσους. Στη μέση κι η πυρηνική δύναμη της υπερφίαλης  Κίνας. Τους απειλεί με αντίποινα, αν τολμήσουν να την βλάψουν. Υποπτεύεται τους Ινδούς, ότι κρύβονται πίσω από τους Θιβετιανούς (ο Δαλάϊ Λάμα ζει στην Ινδία και κατευθύνει απ’ εκεί τους βουδιστές). Η κινέζικη ηγεσία κατηγορεί τους Πακιστανούς, ότι αναθερμαίνουν το θρησκευτικό πάθος των μωαμεθανών. (Οι τουρκμάνοι  Ουιγκούρ Κινέζοι, της επαρχίας του Ξιντζιάνγκ, αμφισβητούν την εξουσία του Πεκίνου).

Το Κασμίρ, έχει τεχνητά χωριστεί στα δύο.

Οι βόρειες περιοχές του και οι δυτικές (το λεγόμενο Αζάντ Κασμίρ), ελέγχονται από το Πακιστάν. Το νότιο κι ανατολικό τμήμα του, το έχει υπό την κατοχή της η Ινδία (με τη γενική ονομασία Τζαμού Κασμίρ).

Σε γενικές γραμμές, οι κασμιριανοί μουσουλμάνοι (το 80% του πληθυσμού), ζητούν την ανεξαρτοποίησή τους, από τον εναγκαλισμό του Πακιστάν και της Ινδίας. Επιδιώκουν την αυτονομία τους κι επιθυμούν την επανασύνδεση των σχέσεων, της διχοτομημένης πατρίδας τους, για να μπορέσουν επί τέλους να επικοινωνήσουν, με τους πέρα από τα σύνορα συγγενείς τους.

Όμως η όμορφη αυτή χώρα, το μυθικό Σάνγκρι Λα, έχει παγιδευτεί στο δόκανο του ανταγωνισμού. Έχει μεταβληθεί σε μια χώρα του πένθους. Παντού αντικρίζεις τάφους αγωνιστών κι αθώων, που πλήρωσαν με τη ζωή τους το αλλόθρησκο μίσος, τον πολιτικό φανατισμό.

«Κάτω τα χέρια από τη φύση»

Αφορμή για τις πρόσφατες ταραχές στο ινδικό Κασμίρ, την έδωσαν κάποιοι ινδουιστές επενδυτές, που χρησιμοποίησαν ως πρόσχημα των προθέσεών τους, την εξυπηρέτηση του θρησκευτικού τουρισμού. Όμως πίσω απ’ αυτήν τη δικαιολογία, κρύβονται πολιτικοί λόγοι. Απέναντί τους βρήκαν μαχητές οικολόγους, που αντιδρούν στην καταστροφή της παρθένας φύσης. Η ινδική εξουσία για ν’ απομονώσει τους διαμαρτυρόμενους, τους έριξε τη ρετσινιά «του αντιδραστικού, του μισητού εθνικιστή μουσουλμάνου». Κι όλη αυτή η αντιπαράθεση πήρε δραματική πλοκή, μ’ εκατοντάδες θύματα.

Στ’ ανατολικά της κοιλάδας του Σριναγκάρ, βρίσκεται το φοβερό πέρασμα Ζόγι Λα (στα 3500 μ). Ο ορεινός όγκος των Ιμαλαΐων, αφήνει εκεί ένα μικρό πέρασμα να τον διαβείς, όταν ο καιρός είναι καλός. Γιατί το χειμώνα η περιοχή είναι απλησίαστη. Ο στενός δρόμος που διασχίζει την πλαγιά του βουνού, σε κάνει ν’ ανατριχιάζεις, ζαλίζεσαι, παγώνεις από φόβο, όταν βλέπεις από κάτω σου κάθετα το φαράγγι, που απέχει 1.800 μ. Εκεί λοιπόν κοντά, στο χάος, βρίσκεται μια ιερή σπηλιά, η περιώνυμη Αμαρνάθ (στα 3.888 μ.). Η ιστορία του εν λόγω τόπου είναι παμπάλαιη. Το προσκύνημα της μέχρι τώρα, δεν προκαλούσε  προβλήματα, στις σχέσεις ινδουιστών- μωαμεθανών.

Στη θεόρατη σπηλιά, υπάρχει ένας παγοκρύσταλλος όπως ένας σταλακτίτης. Αυτό λοιπόν το φυσικό φαινόμενο, θεωρείται σημαδιακό. Τόπος λατρείας του θεού Σίβα. Κάθε χρόνο, τον Ιούλιο – Αύγουστο, που διαρκούν οι τελετές του «Σραβάνι Μέλα», πορευόμενοι για 4 μέρες (με άλογα και με τα πόδια), συγκεντρώνονται πάνω από 45.000 προσκυνητές, από το ινδουιστικό μέρος του Κασμίρ. Η πλειοψηφία αυτών ζει, γύρω από την πόλη Τζαμού. (Την διοικητική πρωτεύουσα του ινδικού Κασμίρ).

Με την πρόθεση λοιπόν της εξυπηρέτησης των χιλιάδων πιστών, η επιτροπή διαχείρισης του ιερού προσκυνήματος (SASB), ζήτησε εκτάσεις από την κεντρική κυβέρνηση της Ινδίας, για να κατασκευαστεί ένα τεράστιο οργανωμένο κάμπινγκ, με σκοπό τη διαμονή των πιστών, όσο διαρκούν οι γιορτές.

Βάλθηκαν λοιπόν, να δεσμεύσουν δημόσιες εκτάσεις (3.000 στρεμμάτων), που παραδοσιακά βρίσκονται μέσα στα όρια των μουσουλμάνων. Όμως η κατασκευή των εγκαταστάσεων, προϋποθέτει το κόψιμο χιλιάδων αιωνόβιων ελάτων, την καταστροφή μεγάλης ζώνης, για τη διάνοιξη οδού, μέσα σε μια παρθένα περιοχή, απαράμιλλης ομορφιάς, γεμάτη άγρια ζώα, βοσκότοπους και καλλιέργειες. Η αναγκαστική αλλαγή του τοπίου κι ο εποικισμός των ινδουιστών (ξένοι σε ξένα χωράφια), ξεσήκωσε μια μερίδα τοπικού πληθυσμού, που ζήτησε τη συμπαράσταση διεθνών οικολογικών οργανώσεων, του ΟΗΕ, την αλληλεγγύη  από διεθνείς προσωπικότητες, για τη σωτηρία της περιοχής.

Η ινδική κυβέρνηση σ’ αυτή την μαζική κινητοποίηση, αναγκάστηκε να κάνει πίσω. Απέσυρε την υποστήριξη της, στο σχέδιο των επενδυτών, που ήθελαν να κτίσουν τη θρησκευτική πολιτεία τους.

Τότε ξεσηκώθηκαν οι φανατισμένοι ινδουιστές και με την καθοδήγηση του εθνικιστικού κόμματος Μπαρατίγια, άρχισαν οι ταραχές. Μερικοί μάλιστα Ινδοί αυτοπυρπολήθηκαν σ’ ένδειξη διαμαρτυρίας, λιθοβολήθηκαν μουσουλμάνοι και κάηκαν σπίτια τους. Η άμεση αντίδραση των φανατισμένων ισλαμιστών, ήταν το επόμενο βήμα. Η τοπική κυβέρνηση του Κασμίρ παραιτήθηκε και την κατάσταση ανέλαβε ο στρατός.

Οι αρχικές ειρηνικές διαμαρτυρίες, με την πάροδο του χρόνου, μετά τον φετινό Αύγουστο, που σκοτώθηκαν αρκετοί, πήραν ολοένα και πιο βίαιη μορφή.

Βία στη βία κι ελπίδα καμιά…

Η ινδική αστυνομία, κι οι παραστρατιωτικές ομάδες, θέλουν να σπάσουν τον τσαμπουκά των μωαμεθανών. Τους εξωθούν στ’ άκρα, για να δικαιολογηθεί ο στρατιωτικός νόμος που έχει επιβληθεί (πάνω από μισό εκατομ. στρατιώτες περιπολούν, όλη την κοιλάδα γύρω από το Σριναγκάρ).

Το μπλόκο σταματά για έλεγχο, ένα αυτοκίνητο μωαμεθανού. Ο αστυνομικός ψάχνει με καχυποψία τα χαρτιά του οδηγού, για να του βρει με το ζόρι, παράπτωμα. Κι εκεί που όλα κυλούν μ’ ένταση, ακούει από το στερεοφωνικό παραδοσιακά μουσουλμανικά τραγούδια. Διατάζει τον οδηγό, να βάλει εμπρός στις ρόδες του αυτοκινήτου του το προκλητικό CD. «Εμπρός πάτα τo, τον διατάζει, έχοντας παρατεταμένο τ’ όπλο του»…

Για να δώσει ένα πρόσχημα απελευθερωτισμού στους κασμιριανούς, το Μάη του 1999, τ’ ομόθρησκο Πακιστάν επιτέθηκε στην Ινδία. Για δυο μήνες χάθηκαν 20.000 ψυχές σ’ ένα ύψωμα, που μόνο βράχια είχε. Την κορυφή την πήραν οι Ινδοί. Τελικά συμβιβάστηκαν να μείνουν στην γραμμή κατάπαυσης του πυρός, που είχε οριστεί το 1971.

Ο κοινός εχθρός, στις δύο χώρες, είναι οι φονταμενταλιστές μουσουλμάνοι, οι περιώνυμοι ταλιμπάν. Αναδείχτηκαν σε υπ’ αριθμό ένα παγκόσμιο κίνδυνο, μετά από τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου του 2001. Κάτω από την πίεση της αμερικανικής πολιτικής, οδηγήθηκαν οι όμορες χώρες (Ινδία Πακιστάν), σε μια «ανεκτική συνύπαρξη», για την εξόντωση των ανατρεπτικών αυτών στοιχείων. Στα ερμητικά κλεισμένα σύνορα τους, άνοιξαν τις διπλωματικές τους σχέσεις και μια πόρτα επικοινωνίας (Λαχώρη -Αμιρτσάρ). Την περιοχή του Κασμίρ, με σιωπηλή συμφωνία, την έχουν βγάλει από την ατζέντα των συνομιλιών τους.

Το Πακιστάν ζητάει την τήρηση των συμφωνιών, για ένα ελεύθερο δημοψήφισμα των κασμιριανών, βάση του οποίου, θα επιλέξουν την τύχη τους ως εθνότητα. Γι’ αυτό όμως ούτε κουβέντα δεν δέχεται η Ινδία, που φοβάται την «βαλκανιοποίηση» της ευρύτερης περιοχής, με τη δημιουργία νέων κρατών.

Η Ινδία κατηγορεί τους γείτονες, ότι ξεσηκώνουν και εξοπλίζουν το μουσουλανικό αντάρτικο της δικής της περιοχής (του Τζαμού Κασμίρ). Από την άλλη κατηγορείται η Ινδία, από τη διεθνή κοινότητα, ότι ξεπέρασε την αυταρχική πολιτική των Άγγλων, που την εξαντλούσαν βασανιστικά εις βάρος του ινδικού λαού, τότε στα δύσκολα χρόνια του αντιαποικιακού αγώνα.

Ανάμεσα στις δύο πυρηνικές δυνάμεις, ο ΟΗΕ αδυνατεί να δώσει λύση. Το μόνο που εισπράττει η μόνιμη αντιπροσωπεία, είναι επιστολές διαμαρτυρίας και καταιγισμό από πέτρες, που τους πετούν αγανακτισμένοι κασμιριανοί.

Τα χρόνια περνούν, οι εντάσεις οξύνονται και οι σκοτωμένοι που μετριούνται μετά από κάθε διαδήλωση, γίνονται ολοένα και περισσότεροι (πάνω από 10.000 την τελευταία 15ετία). Βόμβες και βασανιστήρια δεν πτοούν τους παθιασμένους μωαμεθανούς. Όπου βρουν την ευκαιρία, αλίμονο στον Ινδό στρατιώτη, στον ινδουιστή πολίτη, που θα πέσει στα χέρια τους. Οι κασμιριανοί φοβούνται, ότι κερδισμένος αυτής της ιστορίας, θα είναι οι ταλιμπάν (που δεν τους χωνεύουν σήμερα). Όμως ποιος ξέρει αν εμφανιστούν αύριο ως απελευθερωτές και παρασύρουν όλους εκείνους τους παρακατιανούς, που νιώθουν ότι αδικούνται, από την βαναυσότητα του ινδικού κράτους;

Το ουσιαστικό όμως θύμα όλης αυτής της αντιπαράθεσης, είναι η τουριστική ζωή, στην κοιλάδα του Σριναγκάρ.

Εκεί που κάποτε ήταν το κέντρο του «παραδείσου», ο αγαπημένος τόπος  της «εναλλακτικής ζωής», σήμερα λιγοστοί θαρραλέοι τουρίστες τολμούν να ξεπεράσουν τα εμπόδια και να μπουν στην απαγορευμένη περιοχή. Η φιλοξενία είναι πολύ θερμή στα ξενοδοχεία βάρκες, που απλώνονται πάνω από 100 χρόνια μέσα στη λίμνη. Σε πιάνει θλίψη, όταν βλέπεις όλο αυτό το τοπίο ν’ αδικείται, από τον φανατισμό του κόσμου. Ένας λαός, που επιμένει να βλέπει τον ξένο, ως σωτήρα του. Ο τουρίστας θα του δώσει τη δυνατότητα να ζήσει αξιοπρεπώς. Αυτός θ’ αγοράσει και θα μαγευτεί από τα κασμιριανά υφάσματα. Τα περίτεχνα μεταξωτά χαλιά. Τα κάθε λογής χειροποίητα έργα τέχνης. Από το πλήθος και την εκπληκτική γκάμα των λουλουδιών.

Ο τουρίστας στο Σριναγκάρ είναι καλοδεχούμενος από τους ντόπιους και δεν κινδυνεύει, γιατί θέλουν ουσιαστικά να προστατεύσουν αυτό το θεμελιώδες κεφάλαιό τους. Την κασμιριανή φιλοξενία. Όμως η ινδουιστική εξουσία, βάζει κάθε είδους εμπόδια, για να υπάρξει εμπάργκο στην μουσουλμανική κοινωνία. Πολλές φορές σταματούν για μέρες, τα φορτηγά τροφοδοσίας, προκαλώντας έλλειψη αγαθών. Παρ’ όλο που τυπικά δεν έχουν κοπεί οι συγκοινωνίες, προτρέπουν τον ταξιδευτή να μην επισκεφτεί το Κασμίρ, γιατί ισχυρίζονται ότι είναι επικίνδυνη η περιοχή. Οι κασμιριανοί παρουσιάζονται ως πολεμοχαρείς, αγροίκοι. Έτοιμοι να σε κατασπαράξουν. Να σου κόψουν το κεφάλι και πολλά άλλα «κωμικά» λεγόμενα, που δεν έχουν καμιά σχέση με την πραγματικότητα. (Σ’ αυτή την ενορχηστρωμένη εκστρατεία εκφοβισμού του τουρίστα, συμμετέχει και το Lonely Planet, που θέλει να τα έχει καλά με την κυβέρνηση της Ινδίας, για πολιτικο-τουριστικούς λόγους και συμπλέει στην τρομολαγνεία).

Μια παρέα Ελλήνων, ξεπέρασε τις φοβίες κι έφτασε, στη λίμνη Νταλ του Σριναγκάρ, εν μέσω των αποκλεισμών.

Παντού τριγύρω μας ομορφιά… Ζήσαμε ένα διαρκές όνειρο κι από την άλλη αντικρίσαμε…  την απτή, σκληρή πραγματικότητα. Στρατιωτικά φυλάκια και μπλόκα παντού. Εξοντωτικός έλεγχος. Κάθε τόσο διακοπή της κυκλοφορίας. Κι όμως επιμείναμε. Βάλαμε πείσμα να γευτούμε τον απαγορευμένο καρπό. Ταξιδευτές, του ενστίκτου…

«Ήμουν τότε εκεί… ναυτικός»

Ο αστυνομικός που κάνει τον έλεγχο των διαβατηρίων, δεν πολυκαταλαβαίνει από πού είμαστε. Hellenic Republic. Που   στο καλό είναι αυτή η Hellas… Ο οδηγός μας τους λέει: «Γιουρόπα». Εμείς πατριδο-υπερήφανοι του ξεστομίζουμε: Γιουνάν, Αλέξανδρος, Σικάντερ… Ο ψυχρός Ινδός στρατιώτης δεν καταλαβαίνει γρι από αυτά. Η περιπολία κοιτάζει περίεργα μια εμάς και μια τα διαβατήρια.

Ένας από δαύτους, μας ρίχνει ένα χαμόγελο κατανόησης.

«Α Greece, yes. Karagunis, goal! I was been in Portugal».

Αυτό ήταν, μας αναγνώρισαν. Περάστε…

Μιχάλης Μιχελής

Το μέλλον του Κασμίρ

Πολλά σενάρια  κυκλοφορούν, γι’ αυτή τη θερμή περιοχή του πλανήτη, που μπορεί ν’ αποτελέσει τη θρυαλλίδα μιας εκρηκτικής εξέγερσης, στην ευρύτερη ζώνη, των Ιμαλαΐων.

Στο Νεπάλ, οι κομουνιστές κατέλαβαν την εξουσία κι έδιωξαν τον βασιλιά.

Στην περιοχή του Σικίμ στην Ινδία, πληθαίνουν οι επιθέσεις των ναξαλιστών ανταρτών, εναντίον της καθεστηκυίας τάξης.

Στο Πακιστάν η ρευστή πολιτική κατάσταση κι ο φιλοαμερικανισμός του καθεστώτος, σπρώχνει τους ταλιμπάν στο να έχουν ευρύτερη αποδοχή, από τον αναξιοπαθούντα πληθυσμό.

Στο Κασμίρ έχει πλέον εδραιωθεί η πεποίθηση, ότι όπως είναι σήμερα η κατάσταση, δεν μπορεί να επιτευχθεί ειρήνη και συνύπαρξη ινδουιστών -μουσουλμάνων.

Οι βασικές λύσεις που προτείνονται είναι:

  • Η μερική ανεξαρτησία μόνο της κοιλάδας του Σριναγκάρ από την ινδική εξουσία. (Το σχέδιο αυτό δεν το αποδέχεται η Ινδία). Ο τοπικός πληθυσμός πιστεύει, ότι θα τα καταφέρει χωρίς πολιτικές αντιπαλότητες, εκμεταλλευόμενος το σημαντικό κεφάλαιο του τουρισμού.
  • Μια περιορισμένη αυτονομία στην περιοχή Αζάντ (στο Πακιστάν) και στο Σριναγκάρ (Ινδία). Στο σχέδιο αυτό αντιδρά και το Πακιστάν, γιατί θα χάσει το μεγάλο φράγμα της λίμνης Μάνγκλα (το 9ο στον κόσμο υδροηλεκτρικό σύμπλεγμα).
  • Η οριοθέτηση των ινδουιστών-μουσουλμάνων, με βάση τον ποταμό Τσενάμπ (διατρέχει από ανατολικά προς τα δυτικά το Κασμίρ). Οι βόρειες περιοχές κατοχυρώνονται στους μουσουλμάνους και οι νότιες παραμένουν ινδουιστικές. Στο σχέδιο αυτό τόσο το Πακιστάν όσο και η Ινδία αντιδρούν, γιατί αλλάζουν τα σύνορά τους (οι ΗΠΑ και οι Μ. Βρετανία, που θέλουν να διατηρηθεί το σημερινό status quo, αντιτίθενται στο εν λόγω σχέδιο του ΟΗΕ).

Η λίμνη Νταλ

Είναι το στολίδι του Σριναγκάρ. Στην κοιλάδα που απλώνεται γύρω από την πανάρχαια πολιτεία του Κασμίρ, υπάρχουν κι άλλες λίμνες, που τροφοδοτούνται από τα νερά και τα χιόνια των Ιμαλαΐων. Όλες λοιπόν αυτές οι λίμνες, συνδέονται μεταξύ τους με ποταμούς και κανάλια. Η λίμνη Νταλ, είναι γεμάτη από ψάρια (πέστροφες, κυπρίνους κι άλλα είδη του γλυκού νερού). Η ιχθυοπαραγωγή, έρχεται δεύτερη σε σημασία, μετά τ’ αγροτικά προϊόντα, στη βιομηχανική δραστηριότητα του Κασμίρ. Η καθαρότητα των νερών της λίμνης περιφρουρείται με σχολαστικότητα, με δίκτυο βιολογικού καθαρισμού και με την απαγόρευση της μηχανοκίνητης μεταφοράς μέσα στη λίμνη. Έτσι διατηρείται η οικολογική  ισορροπία και η πολιτιστική αυθεντικότητα της λίμνης. (Υπάρχουν πλήθος  οικοδομικών κειμηλίων στην περιοχή, απομεινάρια από την ένδοξη εποχή των Μογγόλων βασιλιάδων).

Πλωτά μικρά ξενοδοχεία, από τη βικτοριανή εποχή, φτιάχνουν εικόνες νοσταλγικής αναπόλησης στον επισκέπτη. Η κοινωνική ζωή στη λίμνη, με τα χαρακτηριστικά λιμνόσπιτα, η ανταλλαγή των επισκέψεων με τις βάρκες- γόνδολες, η πλωτή αγορά των φρούτων και λαχανικών, ο βαρκάρης μπακάλης, ο λουλουδάς, ακόμα κι ο τραπεζίτης που κάνει τις συναλλαγές στην βάρκα τράπεζα, σου φέρνουν στο νου συνειρμικές εικόνες της Βενετίας (όπως ήταν αιώνες πριν). Όμως οι υποδομές στην Νταλ, παρά τις μύριες δυσκολίες κυρίως τον χειμώνα που παγώνει η λίμνη, είναι σύγχρονες και πλαισιώνονται από ένα ασύρματο δίκτυο Internet, για να επικοινωνούν οι κάτοικοι!

Το παράπονο λοιπόν των ντόπιων είναι κατανοητό. «Όταν εμείς κάνουμε τόσες προσπάθειες για να κρατήσουμε την οικολογική ακεραιότητα της λίμνης, πώς η ινδική κυβέρνηση, θέλει να καταστρέψει ένα σημαντικό βιότοπο του Κασμίρ, για να υποστηρίξει το θρησκευτικό τουρισμό στο Αμαρνάθ»;

Σεπτέμβρης του 2008

ΤΗΕ ΤΙΜΕS (29/11/08)

της  ΜΑRΙΑ ΜΙSRΑ

Η Ινδία υπερηφανεύεται για την κοσμική δημοκρατία της, και κατηγορεί κατά κανόνα τον «ξένο (βλ. πακιστανικό) δάχτυλο» για τα ξεσπάσματα της βίας. Η σύγχρονη πραγματικότητά της, όμως, παραπέμπει περισσότερο στα «Μολυβένια Χρόνια» της Ιταλίας, τη δεκαετία του 1970, παρά στη Χρυσή Εποχή της Αχίμσα (μη βίας), επί Μαχάτμα Γκάντι.

Τα τελευταία τέσσερα χρόνια, η πολιτική βία προκαλεί στην Ινδία τις μεγαλύτερες απώλειες μεταξύ αμάχων έπειτα από το Ιράκ. Τον τελευταίο χρόνο, διαπράττονται κάθε μήνα περισσότερες από 100 τρομοκρατικές επιθέσεις. Η τρομοκρατική βία είναι, δυστυχώς, ενδημική στη χώρα. Και δεν είναι επ΄ ουδενί αποκλειστικότητα της μουσουλμανικής μειονότητας, των 150 εκατομμυρίων μουσουλμάνων που συγκροτούν το 13% του ινδικού πληθυσμού.

Οι εξεγέρσεις. Οι μαοϊκοί «Ναξαλίτες» επιμένουν στον ανταρτοπόλεμό τους εδώ και περισσότερα από 30 χρόνια. Τη δεκαετία του 1980, το κίνημα απόσχισης του κρατιδίου Πουντζάμπ κόστισε 40.000 ζωές. Η εξέγερση στο Κασμίρ άλλες 90.000. Στα τέλη της δεκαετίας του 1980- αρχές της δεκαετίας του 1990, ινδουιστές εθνικιστές χρησιμοποιούσαν κατά κόρον την τρομοκρατία ως εκλογικό όπλο- το ίδιο άλλωστε φαίνεται πως κάνουν και φέτος, εν όψει των γενικών εκλογών τον Μάιο, με επιθέσεις εναντίον Ινδών χριστιανών στην Ανατολική και τη Νότια Ινδία. Παρά τα πολυθρησκευτικά και πολυεθνοτικά αίτια της βίας, ωστόσο, οι ινδικές αρχές τείνουν να αντιμετωπίζουν μόνο τους μουσουλμάνους ως τρομοκράτες. Παρ΄ ότι, λοιπόν, οι μουσουλμάνοι «τρομοκράτες» υπόκεινται σε έκτακτους νόμους κράτησης και δικάζονται σε ειδικά δικαστήρια, οι ινδουιστές «ταραξίες» δικάζονται σε τακτικά δικαστήρια ή, ακόμα συχνότερα, δεν τιμωρούνται καθόλου- όπως δεν τιμωρήθηκε ουδείς από τους υπεύθυνους για τα πογκρόμ στη Βομβάη το 1993 και στο Γκουτζαράτ το 2002, όπου σκοτώθηκαν περισσότεροι από 4.000 μουσουλμάνοι.

Και οι πακιστανικές υπηρεσίες πληροφοριών, και διεθνείς ομάδες τζιχαντιστών, έχουν παράσχει εκπαίδευση και χρηματοδότηση στους Ινδούς μουσουλμάνους τρομοκράτες, αυτό είναι αδιαμφισβήτητο- επικεφαλής στρατολόγος, ωστόσο, είναι συχνά το ίδιο το ινδικό κράτος.

Οι «Ανέγγιχτοι». Σε επίπεδο κρατιδίων, αστυνομία και δικαιοσύνη είναι συχνά «αιχμάλωτοι» ινδουιστικών πολιτικών συμφερόντων που χρησιμοποιούν αντιτρομοκρατικούς νόμους για να ολοκληρώσουν πολιτικές βεντέτες. Η ακραία ένδεια πολλών μουσουλμάνων- το καθεστώς των οποίων θεωρείται, σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση, χαμηλότερο και από αυτό της χαμηλότερης ινδουιστικής κάστας, των «Ανέγγιχτων»εντείνει τη δυσφορία. Παρ΄ ότι οι «Ανέγγιχτοι» και άλλες χαμηλές κάστες προωθούνται ενεργά στα πανεπιστήμια και περίβλεπτες θέσεις στο δημόσιο, τα 150 εκατομμύρια μουσουλμάνων έχουν μόνο το 3% των θέσεων στο δημόσιο, και ακόμα μικρότερη εκπροσώπηση στο σώμα της αστυνομίας. Η Αλ Κάιντα έχει ασφαλώς εντοπίσει το ρήγμα κάτω από την κοσμική Ινδία και θα κάνει ό,τι μπορεί για να το διευρύνει.

Advertisements