Την βδομάδα που μας πέρασε βρέθηκε στη χώρα μας για μια διάλεξη στο μέγαρο μουσικής Αθηνών στις 8 Φεβρουαρίου, ο 68άχρονος Γάλλος αρχιτέκτονας τοπίου Ζιλ Κλεμάν (Gilles Clement ). Σχεδιαστής κήπων, και βοτανολόγος έχει σχεδιάσει πολλά δημόσια πάρκα στη Γαλλία.
Η ισχυρή εμπλοκή του κ. Κλεμάν με τον οικολογικό χώρο, δεκαετίες τώρα, ήταν εκείνη που με παρακίνησε  ν’ ανοίξω τα’ αυτιά μου στα λόγια του και να τον ακούσω αν και το θέμα Κήπος δεν μου έλεγε τίποτα μέχρι χθες, εκτός από τον κήπο του Επίκουρου και τους διακονούντες κηπουρούς του.
Συγκεκριμένα δυο παρατηρήσεις του μου είχαν φανεί αξιοπρόσεκτες.
”Αισθάνομαι πολύ συχνά” λέει, “ότι οι οικολόγοι έχουν μια σκληρότητα, μια επιθυμία να μπλοκάρουν την εξέλιξη, να διατηρήσουν την κατάσταση «όπως πριν». Κι όμως, η ζωή πάνω στη γη δεν σταμάτησε ποτέ να επινοεί φόρμες ριζικά καινούργιες και, όπως πρέπει, «σκανδαλώδεις». Η φύση είναι πληθωρική, αλλά δεν επαναλαμβάνεται η ίδια”.
”Η οικολογία και οι βασικοί άξονες των μονοθεϊστικών θρησκειών, είναι έννοιες μη συμβατές”, ισχυρίζεται. “Ο χριστιανισμός, ο ιουδαϊσμός και ο μωαμεθανισμός λένε στους ανθρώπους ότι η σωτηρία βρίσκεται στον παράδεισο. Μας λένε ότι αφού έχουμε αμαρτήσει, είναι φυσικό να υποφέρουμε στη Γήινη ζωή μας, αλλά στον άλλο κόσμο όλα θα είναι μια χαρά. Τον επίγειο κήπο παράδεισο, τον χάσαμε οριστικά. Αφού λοιπόν είναι έτσι και ο μόνος κόσμος με αληθινή αξία είναι ο μετά θάνατον κόσμος, έχουμε μια ισχυρή δικαιολογία να μην πολυνιαστούμε και να καταστρέψουμε τον πλανήτη. Μα είναι δυνατόν να συμβιβαστούν αυτές οι πίστεις με οικολογικές θέσεις;”
Ο Ζιλ Κλεμάν ορίζει τον κήπο σαν τον τόπο που συναντιούνται ο άνθρωπος και το τοπίο και προσεγγίζει το θέμα περισσότερο σαν  γεωπόνος – βοτανολόγος. Μιλάει για διαχείριση τοπίου βάζοντας νέες  οπτικές και πρακτικές για τον κήπο του μέλλοντος.
Ο κ. Κλεμάν λοιπόν μας παρουσίασε μια σύνοψη των τριών βασικών κόνσεπτς που έχει παρουσιάσει κατά καιρούς για τη σημασία και μορφολογία των μεγάλων δημόσιων κήπων.
Αυτά είναι: ο κήπος εν κινήσει, ο πλανητικός κήπος και το μανιφέστο του τρίτου τοπίου.
Ο εν κινήσει κήπος απορρέει από την παρατήρηση του Ζιλ Κλεμάν ότι ένα φυσικό τοπίο δεν γίνεται στατικό, δεν “παγώνει” ποτέ. Κάποιοι σπόροι φυτρώνουν αυτή την άνοιξη σε ένα κήπο στη νότια Γαλλία που ακολουθεί το κόνσεπτ του εν κινήσει κήπου, και κάποια  άλλα φυτά παίρνουν τη θέση τους την επόμενη άνοιξη. Ένας κήπος δεν μπορεί να είναι στατικός και οφείλουμε να μάθουμε να σεβόμαστε και να αναδεικνύουμε το ταξίδι της φύσης στο χρόνο και τον τόπο.
Στο κόνσεπτ του πλανητικού κήπου, απεικονίζεται όλος ο πλανήτης σαν ένας κήπος που πρέπει να λειτουργεί με βάση  την οικολογία και τους κανόνες που ορίζει το περιβάλλον
Η αλήθεια είναι ότι αυτά τα δύο πρώτα σχήματα που τα έντυσε κιόλας με οικολογικές κοινοτοπίες, εγώ ο πεζός και άσχετος με αρχιτεκτονική κήπων δεν τα πολυεκτίμησα.
Όμως όταν μίλησε για το μανιφέστο του τρίτου τοπίου, κάπως ανακινήθηκα στο κάθισμά μου. Κάτι από το λόγο του μου έκανε κλικ.
Το Τρίτο Τοπίο αποτελείται κατ αυτόν, από το σύνολο των τόπων που έχουν αφεθεί από τον άνθρωπο και αναφέρεται στο Τρίτο Κράτος (και όχι στον Τρίτο Κόσμο), δηλαδή σε ένα μέρος που δεν εκφράζει ούτε την εξουσία ούτε την υποταγή. Το τρίτο τοπίο αποτελείται από το σύνολο των τόπων που αποτελούν καταφύγιο για την χλωρίδα και την πανίδα μιας περιοχής. Αυτοί οι περιθωριακοί τόποι συνιστούν μία βιολογική ποικιλότητα που δεν θεωρείται φυσικός πλούτος. Εκεί η χλωρίδα και η πανίδα οργανώνονται σύμφωνα με νόμους που δεν είναι ούτε εκείνοι του κηπουρού ούτε εκείνοι του γεωργού ή του δασοφύλακα ή του παραδοσιακού εξωραϊστή. Το Τρίτο Τοπίο συνιστά τον χώρο που απολαμβάνει το προνόμιο της βιοποικιλότητας. Υπό το πρίσμα αυτό, το Τρίτο Τοπίο εμφανίζεται ως η γενετική αποθήκη του πλανήτη, ο τόπος του μέλλοντος.

Στην φωτό, ο ζωντανός τοίχος του παρισινού μουσείου Quai Branly, είναι δημιούργημα των Gilles Clement και Patrick Blanck.