(Απόσπασμα)

Εξαρτώμεθα από τα Φυσικά Συστήματα της Γαίας,  για να εξασφαλίσουμε  τα αγαθά της   και   τις υπηρεσίες της.  Εάν οι καρποί  φθίνουν  και οι εσοδείες περιορίζονται, εάν η επιφάνεια των υπογείων υδάτων πέφτει και τα φρέατα ξεραίνονται, εάν τα λιβάδια μετατρέπονται σε ερήμους και στη συνέχεια το ζωικό κεφάλαιο πεθαίνει, τότε βρισκόμαστε σε μεγαλη ανα- ταραχή. Εάν  τα Φυσικά Συστήματα  που υπο-στηρίζουν τον Πολιτισμό μας  συνεχίσουν να  καταρρέουν, πιθανόν και ολόκληρος ο πολιτισμός να  έχει την ίδια μοίρα.

Λέστερ Μπράουν , Πλάν Β`, 3.0

Μετάφραση, Μαστοράκης Γιάννης

Στο κεφάλαιο 5  παρουσιάσαμε το θέμα της αποδάσωσης, της διάβρωσης του εδάφους, και την απερήμωση της υπαίθρου της Αϊτής.  Όταν ήρθε σε επαφή για πρώτη φορά με την απελπιστική κατάσταση της Αϊτής,  ο  Craig Cox, διευθυντικό στέλεχος της οργάνωσης των ΗΠΑ  -based Soil and Water Conservation Society, έγραψε:  “Οι πρόσφατες εμπειρίες μου με έκαναν να καταλάβω ότι οι ωφέλειες από τη διατήρηση των Φυσικών Πόρων – στην πιο βασική τους μορφή – είναι για πολλούς ανθρώπους  κάτι το ασύλληπτο  ακόμα. Η οικολογική και κοινωνική κατάρρευση καθώς αλληλλοτροφοδοτεί η μία την άλλη, οδηγεί τις κοινωνίες  σε μια σπειροειδή κάθοδο προς τη φτώχεια, την περιβαλλοντική υποβάθμιση, την κοινωνική αδικία, τις ασθένειες και τη βία’’. Ατυχώς, η κατάσταση την οποία περιγράφει ο Cox είναι αυτή ακριβώς που συναντά κανείς σε όλο και περισσότερες χώρες, μέχρις ότου εμείς οι ίδιοι μπορέσουμε να αποκαταστήσουμε  την ‘υγεία’ του εδάφους της γης.

Η αποκατάσταση του εδάφους θα απαιτήσει μια τεράστια παγκόσμια προσπάθεια,  πολύ μεγαλύτερη και πολύ πιο απαιτητική  από το συχνά αναφερόμενο σχέδιο Μάρσαλ , που βοήθησε να ξαναοικοδομηθεί η κατεστραμμένη από τον πόλεμο Ευρώπη και Ιαπωνία. Μια τέτοια πρωτοβουλία πρέπει μάλιστα να αναληφθεί  σε ένα πολύ σύντομο χρονικό διάστημα και με μια τέτοια ένταση, που συναντά κανείς μόνο σε εμπόλεμες καταστάσεις, επειδή  υπάρχει κίνδυνος η περιβαλλοντική υποβάθμιση να μετατραπεί σε  οικονομική παρακμή και σε μια κατάρρευση των κρατών, όπως συνέβη με τους παλιότερους πολιτισμούς, οι οποίοι παραβίασαν τα κατώφλια της Φύσης και αγνόησαν τις ζώνες του θανάτου.

Προστασία και αποκατάσταση των δασών

Η προστασία των  4 δις εκταρίων δάσους,  που έχει εναπομείνει πλέον στον πλανήτη γη και η αναδάσωση των εκτάσεων εκείνων, από τις οποίες τα δάση έχουν τώρα πια αποψιλωθεί, είναι και τα δύο  έργα ουσιαστικά για την αποκατάσταση της υγείας της Γης και  για την ουσιαστική θεμελίωση της Νέας Οικονομίας.   Η μείωση των καταρρακτωδών βροχοπτώσεων  και των πλημμυρών που τις ακολουθούν, η μείωση της διάβρωσης των εδαφών, η ανακύκλωση των βροχοπτώσεων εντός της ενδοχώρας και η αποκατάσταση του ισοζυγίου των υπογείων υδάτων,  όλα αυτά εξαρτώνται από δύο ταυτόχρονες δράσεις:  Από τη  μείωση της πίεσης επάνω στα δάση ( δηλαδή, από τη μείωση της αποδάσωσης)  και από την παράλληλη αύξηση της αναδάσωσης.

Υπάρχει σήμερα ένα επείγον και σπουδαίο καθήκον σε   όλες τις χώρες, να μειώσουν τις απαιτήσεις τους απέναντι στις δασικές εκτάσεις που έχουν απομείνει. Οι μεν  βιομηχανικές χώρες έχουν το μέγιστο καθήκον, να  μειώσουν την ποσότητα της  ξυλείας που χρησιμοποιούν για την κατασκευή χάρτου, ενώ οι αναπτυσσόμενες χώρες να μειώσουν τη χρήση των καυσόξυλων. Η  έκταση της ανακύκλωσης του χαρτιού στις 10 κορυφαίες παραγωγές χώρες (χαρτιού) παρουσιάζει μια μεγάλη διακύμανση, με την  Κίνα και τη Φιλανδία να  βρίσκονται στην κατώτερη θέση- καθώς ανακυκλώνουν μόνο το 33 και το 38% από το χαρτί που χρησιμοποιούν, ενώ η Νότιος  Κορέα και η Γερμανία βρίσκονται στην πιο υψηλή θέση  -καθώς  ανακυκλώνουν  το 77 και το 66% αντίστοιχα.

Οι ΗΠΑ, ο μεγαλύτερος καταναλωτής χαρτιού παγκοσμίως,  είναι πολύ πίσω από τη Νότιο  Κορέα, αλλά έχει ανεβάσει το ποσοστό του  ανακυκλωμένου χαρτιού από  το σχεδόν  ¼  των αρχών του 1980 στο ½  το  2005.   Αν κάθε χώρα ανακύκλωνε το μεγαλύτερο  μέρος του χαρτιού της, κατά το πρότυπο,  δηλαδή,  της Ν. Κορέας, η ποσότητα του ξυλώδους πολτού  που χρησιμοποιείται για να παραχθεί   το χαρτί σε διεθνές επίπεδο, θα μπορούσε να μειωθεί κατά το  1\3.

Η χρήση του χαρτιού, περισσότερο ίσως από  οποιοδήποτε άλλο μεμονωμένο προϊόν, αντανακλά την νοοτροπία   που αναπτύχθηκε σχετικά «με τα προϊόντα μιας χρήσης», κατά τη διάρκεια του 20ου  αιώνα. Υπάρχει ωστόσο μια τρομερή δυνατότητα για μείωση της χρήσης του χαρτιού, εάν απλά αντικαταστήσουμε τις –χάρτινες- πετσέτες προσώπου,  τις χαρτοπετσέτες , τις πάνες μιας χρήσης και τις χάρτινες τσάντες –για τα ψώνια,  με αντίστοιχα πάνινα υλικά, τα οποία  μπορούν να ξαναχρησιμοποιηθούν

Η μεγαλύτερη όμως πίεση επί των δέντρων του δάσους προέρχεται από την ανάγκη για καυσόξυλα μαγειρέματος,  και είναι η βασική αιτία που ευθύνεται για την κοπή του ½  από τα δέντρα του δάσους  ( σε περιοχές όπως η υποσαχάρια Αφρική και η Ινδία) .  Μερικές Διεθνείς Υπηρεσίες για την προσφορά Βοήθειας,  και ανάμεσά τους και η Υπηρεσία των ΗΠΑ για την Διεθνή Ανάπτυξη (AID), χρηματοδοτούν προγράμματα που καθιστούν αποτελεσματικότερη την καύση του ξύλου. Ένα από το πιο υποσχόμενα προγράμματα της  AID είναι η διανομή  780.000 ξυλόσομπων μαγειρέματος, οι οποίες είναι πολύ αποτελεσματικές στην εξοικονόμηση ενέργειας , στην Κένυα. Αυτές οι ξυλόσομπες δεν χρειάζονται μόνο  λιγότερα ξύλα από μια παραδοσιακή σόμπα, αλλά  επίσης είναι  και πιο ανθεκτικές στη φθορά.

Η Κένυα είναι  μια χώρα όπου χρηματοδοτείται  επίσης ένα πρόγραμμα  παροχής στους κατοίκους της μιας   κατσαρόλας που χρησιμοποιεί ηλιακή ενέργεια από την  οργάνωση Solar Cookers International. Αυτές οι φτηνές κατσαρόλες που είναι φτιαγμένες από cardboard και  από aluminum foil, κοστίζουν  $10  η κάθε μία, μαγειρεύουν αργά, όπως ένα πήλινο τσουκάλι. Καθώς χρειάζονται  λιγότερο από 2 ώρες ηλιακού φωτός για να μαγειρέψουν  ένα πλήρες γεύμα, μπορούν με ένα μικρό κόστος να μειώσουν πάρα πολύ τα χρήση καυσόξυλων. Μπορούν ακόμη να χρησιμοποιούνται για την αποστείρωση του νερού και έτσι να σώζονται ζωές.

Σε ένα μακροπρόθεσμο ορίζοντα, στις αναπτυσσόμενες χώρες, μόνο  η ανάπτυξη των εναλλακτικών πηγών ενέργειας θα φέρει τη μόνιμη λύση, ώστε να μειωθούν οι πιέσεις επί των δασών των χωρών αυτών.   Αν αντικατασταθούν τα καυσόξυλα με κατσαρόλες- που θα  χρησιμοποιούν την ηλιακή ενέργεια, ή φουρνάκια -που θα θερμαίνονται με ρεύμα ανεμογεννητριών  ή από κάποια άλλη ενεργειακή πηγή,  τότε θα μειωθεί πάρα πολύ το βάρος που δέχονται σήμερα τα δάση.

Σε αντίθεση  με την ανεκτίμητη αξία που έχουν τα  παρθένα δάση για την κοινωνία μας,  μόνο στα  290 εκατομ εκτάρια  από όλες τις δασικές εκτάσεις παγκοσμίως  είναι απαγορευμένη με νόμο η  υλοτόμηση. Ένα επί πλέον 1,4 δις εκτάρια είναι οικονομικά ασύμφορο για υλοτόμηση, επειδή δεν είναι εύκολο- προσβάσιμα  ή επειδή το ξύλο τους είναι χαμηλής αξίας.   Από την υπόλοιπη  δασική έκταση που έχει εναπομένει και που είναι κατάλληλη για βιομηχανική χρήση, μόνο 665 εκατομ εκτάρια  έχουν μείνει ανέγγιχτα από τους ανθρώπους και 900 εκατομ εκτάρια είναι ημι- φυσικές (δασικές εκτάσεις, δηλαδή, που  περιλαμβάνουν και φυτείες νέων δέντρων και παρθένο δάσος).

Όπου η εθνική νομοθεσία ενός κράτους προστατεύει  κάποια από τα δάση του, δεν το κάνει αυτό τόσο για να συντηρούν τη μακροχρόνια ικανότητά τους για προμήθεια ξύλου , όσο για να εξασφαλίσουν ότι θα συνεχίσουν να παρέχουν  τις ανεκτίμητες υπηρεσίες τους,  όπως τον έλεγχο των πλημμυρών. Οι χώρες που παρέχουν νομική προστασία προς τα δάση τους,  το κάνουν αυτό,  επειδή έχουν υποφέρει από τις συνέπειες της εντατικής αποδάσωσης. Οι Φιλιππίνες,  για παράδειγμα,  έχουν επιβάλλει ευρεία απαγόρευση (της υλοτομίας)  στα περισσότερα εναπομείναντα  παλαιά και παρθένα δάση τους,  επειδή η χώρα αυτή έχει γίνει κατά πολύ ευάλωτη στις  συχνές πλημμύρες,  στη διάβρωση  και στις καθιζήσεις των εδαφών τους.  Η χώρα αυτή κάποτε εκαλύπτετο από πλούσιες συστάδες τροπικών δασών –ξυρού ξύλου, αλλά ύστερα από χρόνια μαζικής αποψίλωσης,  έχασε και τα προϊόντα του δάσους και τις υπηρεσίες του και τελικά τώρα πια έχει μετατραπεί σε έναν  καθαρό εισαγωγέα προϊόντων του δάσους.

Αν και οι Μη Κυβερνητικές  Οργανώσεις εργάζονται εδώ και χρόνια, για να προστατεύσουν τα δάση από την αποψίλωσή τους, τώρα πια ένας άλλος βασικός τρόπος για να προστατεύσει κανείς τα δάση θεωρείται ότι είναι η βιώσιμη δασοκομία.  Εάν κόβονται  μόνο τα ηλικιωμένα δέντρα και μάλιστα  σε μια επιλεκτική βάση, ένα δάσος και η παραγωγικότητά του μπορεί να διατηρηθούν εις το διηνεκές. Η Παγκόσμια Τράπεζα μόλις πρόσφατα έχει αρχίσει να σκέπτεται συστηματικά προγράμματα βιώσιμης δασοκομίας. Το  1997, η  Παγκόσμια  Τράπεζα   ένωσε τις δυνάμεις της με την Παγκόσμια Οργάνωση World Wide Fund for Nature, για να σχηματίσει μια συμμαχία που θα είχε ως στόχο, τη διατήρηση των δασών και την βιώσιμη χρήση τους ( Alliance for Forest Conservation and Sustainable Use). Υπήρχε ένα φιλόδοξο σχέδιο για την Πιστοποίηση 55 εκατομ εκταρίων (νέων) δασών ως προστατευόμενες εκτάσεις, μέχρι  το έτος 2005 και επίσης ότι θα πιστοποιούσαν 22 εκατομ εκτάρια (παλαιών) δασών. Το 2005 η Συμμαχία αυτή  ανακοίνωσε ένα καινούργιο στόχο που είχε θέσει, δηλαδή, τη μείωση –σε παγκόσμιο επίπεδο–  της άγριας αποψίλωσης των δασών σε μηδενικά επίπεδα, μέχρι το 2020.

Υπάρχουν διάφορα   επί πρόσθετα Προγράμματα Πιστοποίησης Δασικών Προϊόντων, τα οποία ενημερώνουν τους καταναλωτές –εκείνους βέβαια, οι οποίοι είναι συνειδητοποιημένοι περιβαλλοντικά -σχετικά με τη βιώσιμη διαχείριση του δάσους,  από όπου προέρχονται  τα προϊόντα του ξύλου, που φτάνουν στα χέρια τους.  Το πιο αυστηρό διεθνές Πρόγραμμα Πιστοποίησης, που έχει εγκριθεί  από ένα σύνολο ΜΚΟ , είναι το  Forest Stewardship Council (FSC).        Κάπου  88 εκατομ εκτάρια δάσους, σε 76 χώρες,  έχουν βεβαιωθεί από ειδικά διαπιστευμένες ομάδες του οργανισμού  FSC, ότι τυγχάνουν υπεύθυνης διαχείρισης.  Ανάμεσα στα πρώτα κράτη, με τις περισσότερες πιστοποιημένες δασικές εκτάσεις είναι ο Καναδάς, με σχεδόν 18 εκατομ εκτάρια. Η Ρωσία ακολουθεί, με περισσότερα από 15 εκατομ εκτάρια , η Σουηδία με 11 εκατομ εκτάρια , οι ΗΠΑ με 9 εκατομ εκτάρια και η Πολωνία και η Βραζιλία με σχεδόν 5 εκατομ εκτάρια εκάστη.