Ο Σωκράτης ήταν παιδί της πόλης.  Τριγυρνώντας στην Αθήνα ένοιωθε όπως το ψάρι στο νερό. Αλλά όχι μονάχα αυτό: απόφευγε συστηματικά να βγαίνει στην εξοχή! Να τι είπε, μια από τις ελάχιστες φορές που ξεπόρτισε από το άστυ:

Είμαι εραστής της γνώσης… Η ύπαιθρος και τα δέντρα δεν θα με διδάξουν τίποτα, σε αντίθεση με τους ανθρώπους στην πόλη. (Πλατ., Φαίδρος, 230d).

Αλλά, η πόλη είναι ένα τεχνητό περιβάλλον, το οποίο με τη σειρά του επιδρά στους ανθρώπους και τους διαμορφώνει. Για την ακρίβεια, διαμορφώνει τις συνήθειες και τις συμπεριφορές τους, ενώ τους εκπαιδεύει να καλύπτουν τα αρχέγονα ένστικτά τους.

Αυτό όμως ισχύει μόνο για τις περιόδους της ηρεμίας. Οποτεδήποτε εκδηλώνεται μια σοβαρή κρίση, ο φαινότυπος του άστεως υποχωρεί αναφανδόν και επανέρχεται πανίσχυρος και ακαταμάχητος ο αρχέγονος άνθρωπος. Αυτός δηλαδή που διαμορφώθηκε από τη Φύση και τη σχέση του μαζί της.

Ο Σωκράτης καλλιέργησε πάνω στον ανθρώπινο διχασμό με τη Φύση, έχτισε δηλαδή πάνω στην άμμο. Το ίδιο του το τέλος σηματοδοτεί το λάθος που έκανε. Ουδείς εκών κακός; Ούτε γι’ αστείο! Τέλος, αν το δούμε από απόσταση, οι πόλεις έγιναν και θα καταστραφούν, η Φύση ήταν και θα μείνει.

Advertisements