Η Ευρώπη μας είναι ταυτόχρονα φωτεινή και σκοτεινή. Η πραγματική της σύγχρονη Ιστορία κυριαρχείται από πολέμους, κατακτητικούς ή εμφυλίους και από την αποικιοκρατία. Τα μεγάλα της φωτεινά κατορθώματα, όπως η αναβίωση της Δημοκρατίας, η ελευθερία του λόγου, η απελευθέρωση της γυναίκας και των παιδιών, η ανεμπόδιστη καλλιτεχνική δημιουργία και μερικά ακόμα, δημιουργήθηκαν με πολύ κόπο από τα πιο ανήσυχα παιδιά της.  Στο μεγαλύτερο μέρος της έκτασής της, ωστόσο, αλλά και στη μεγαλύτερη διάρκεια του χρόνου, κυριαρχούσε το σκοτάδι: ο ναζισμός, ο φασισμός, ο σταλινισμός, ο άγριος εθνικισμός. Τα Άουσβιτς και τα Γκουλάγκ. Ο αδιάκοπος ιμπεριαλισμός των μεγάλων ή τέως μεγάλων κρατών της και η αδιάλειπτη εκμετάλλευση του υπόλοιπου πλανήτη. Και στο εσωτερικό της, στην καθημερινή ζωή των Ευρωπαίων, ένα μείγμα ελευθερίας, κοινωνικής προστασίας και ανισοτήτων. Τις τελευταίες δεκαετίες ίσως το καλύτερο που θα μπορούσε να υπάρξει στο πεδίο της πραγματικότητας, για τους Ευρωπαίους, τους πρόσφυγες και τους μετανάστες που έφταναν και φτάνουν στις ευρωπαϊκές χώρες. Όχι όμως υποχρεωτικά καλύτερο για τους «απέξω», τις περιοχές του πλανήτη που εξακολουθούν να νέμονται οι Ευρωπαίοι.

Η Ευρώπη βρίσκεται τώρα (δηλαδή, τα τελευταία χρόνια) μπροστά σ’ ένα κρίσιμο σταυροδρόμι: με την υποδοχή και την ενσωμάτωση των προσφύγων και των μεταναστών διασώζεται και η ίδια, από την πληθυσμιακή και την οικονομική κατάρρευση. Ταυτόχρονα κινδυνεύει να αλλοιωθεί το πολιτικό και πολιτισμικό στάτους που έχει πετύχει (σε πρώτο επίπεδο) και η μεταβίβαση αγαθών (πόρων, παρουσίας και εξουσίας) σ’ αυτούς που έρχονται (γιατί το θέμα είναι πάντα το πάπλωμα).   Υπάρχουν πολλές πιθανές απαντήσεις στο κρίσιμο ερώτημα για τις ελίτ και τους λαούς της Ευρώπης. Αλλά, όλες έχουν επώδυνο κόστος: ό,τι κερδίζεις σε ένα σημείο, το χάνεις σε κάποιο άλλο. Ακόμα χειρότερα, το προσφυγικό και μεταναστευτικό πρόβλημα μπορεί να εξελιχθεί σε  διαλυτική διαδικασία για την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς δεν υπάρχει κοινότητα αντιλήψεων και συμφερόντων μεταξύ των 28 μελών της.

Η Γαλλία ήταν πάντα πρωταγωνιστής ή βασικός συμμέτοχος σ’ όλες αυτές τις διεργασίες. Και τις φωτεινές και τις σκοτεινές. Διαθέτει, μαζί με το Ηνωμένο Βασίλειο, τη μεγαλύτερη ιστορική και διπλωματική εμπειρία στο χειρισμό κρίσεων στις σχέσεις της με τον κόσμο εκτός Ευρώπης. Το πρόβλημα όμως είναι ότι η τωρινή σύγκρουση είναι πέρα από τις δυνατότητες μιας ή δύο χωρών. Κι ας μη ξεχνάμε ότι «Ευρώπη» είναι και η Κροατία, η Ουγγαρία, η Πολωνία, οι Βαλτικές χώρες, αλλά και η Ρωσία και (με κάποιες υποσημειώσεις) η Τουρκία και το Ισραήλ. Μια τεράστια αυτοκρατορία, χωρίς ενιαίο λόγο και χωρίς ενότητα.

Ποιος θα αποφασίσει, τελικά; Πως θα επιλεγούν ποια συμφέροντα ανάμεσα στα αντιθέμενα και αλληλοσυγκρουόμενα, οριζοντίως και καθέτως, συμφέροντα των Ευρωπαίων θα διαφυλαχτούν και ποια θα αφεθούν σε δεύτερη μοίρα; Ποια όψη της Ευρώπης, η φωτεινή ή η σκοτεινή, θα υπερισχύει; Και, παράλληλα, ποια θα είναι η ευρωπαϊκή απάντηση στον άμεσο θανάσιμο κίνδυνο του ISIS;

Δεν μπορώ να απαντήσω – το μόνο που μπορώ είναι να προσπαθήσω να σκιαγραφήσω το πλαίσιο μέσα στο οποίο κινούμαστε. Ή, μάλλον, περιμένουμε. Ας έχουμε τουλάχιστον μια κάπως ρεαλιστική εικόνα για το τι είναι η Ευρώπη μας και για τη φύση των διλημμάτων που αντιμετωπίζει.

Advertisements